Korosho (cashew nuts / “raw cashewnuts” ghafi) ni zao muhimu sana la kilimo nchini Tanzania — hasa kwa mikoa ya kusini kama Mtwara, Lindi, Ruvuma — na hupatikana msimu wa mavuno ambapo wakulima huuza kwa mnada au kwa wakulima wenzao. Kwa hivyo, bei ya korosho kwa kilo inabadilika mara kwa mara kulingana na soko, msimu, ubora wa korosho, na ushindani kati ya wanunuzi. Ni muhimu kwa wakulima, wachuuzi, na wadau wengine kuelewa kiwango cha bei ili kuweza kupanga mauzo na mapato vizuri.
Hali ya Soko la Korosho hivi karibuni
Mnada uliofanywa na chombo cha ushirika MAMCU (Mtwara) hivi karibuni uliripoti kuuza kilo 35,445,155 za korosho ghafi kwa bei ya juu Tsh 2,510 kwa kilo na bei ya chini Tsh 2,310 kwa kilo.
Hii inaashiria kuwa msimu wa sasa wa mauzo (2025) umeanza na bei za ushindani kwa wakulima — jambo linaloweza kuleta matumaini.
Hata hivyo, ripoti nyingine zinaonyesha bei tofauti sana: katika mnada wa awali (wakati korosho ilikuwa chaguo jipya kwenye soko la TMX) bei za korosho ghafi ziliripotiwa kuwa kati ya Tsh 4,035 hadi Tsh 4,120 kwa kilo.
Tofauti hii kubwa inaonyesha kuwa bei ya korosho inaweza kutegemea sana msimu, soko, ubora, na udhibiti wa minada — na kwamba bei inaweza kupungua au kupanda kwa kiasi kikubwa kulingana na mzunguko wa mauzo.
Kwa hiyo, kwa ujumla: bei ya korosho kwa kilo kwa sasa inaelekea kuwa katika mzunguko wa ~ Tsh 2,300 – Tsh 2,500 kwa kilo kwa mnada wa kawaida, ingawa katika baadhi ya mashindano ya soko/auctions ilipanda hadi kiafya ~ Tsh 4,000+ kwa kilo.
Sababu zinazoathiri bei ya korosho
Sababu kadhaa huathiri bei ya korosho, zikiwemo:
Ubora wa korosho ghafi – Korosho yenye ubora mzuri (mdogo wa unyevu, size ya mbegu, afya ya mbegu) hupata bei nzuri.
Msimu wa mauzo / ushindani wa wanunuzi – Wakati kuna mnada wenye wanunuzi wengi, bei inaweza kupanda kwa sababu kunakuwa na shindano. Mh. soko la TMX lilipowezesha mnada mkondoni, bei kama Tsh 4,035–4,120/kg zilipatikana.
Upungufu au wingi wa zao sokoni – Kama korosho ni nyingi sokoni, bei inaweza kushuka. Kinyume chake, upungufu sokoni pamoja na mahitaji makubwa hupandisha bei.
Miundombinu ya usafirishaji na ushirikiano wa wakulima – Vifurushi, usafiri, ushuru, gharama za kuhifadhi na gunny bags, vyote vinaweza kuongeza gharama na kuathiri bei ya net kwa mkulima. Kwa mfano katika mzunguko wa mnada, kuna ada kama gunny bag, gharama za kuhifadhi, mchango wa maendeleo nk.
Mahitaji ya ndani na nje ya nchi / soko la kimataifa – Kama soko la kimataifa lina mahitaji makubwa ya korosho, bei itaongezeka. Hii inaelezwa kuwa moja ya sababu za bei kuwa juu wakati wa 2024/2025.
Athari kwa wakulima na wafanyabiashara
Wakulima: Bei ya Tsh ~ 2,300–2,500/kg inaweza kuwa ya kuridhisha kama sio msimu wa juu, lakini bei ya ~ Tsh 4,000+/kg inaleta fursa ya mapato makubwa. Hivyo wakulima wana faida ikiwa wanaweza kudhibiti ubora wa korosho, kuhifadhi vizuri, na kuuza wakati soko lina ushindani.
Wachuuzi / wafanyabiashara: Wanapaswa kufuatilia minada, kuwa na mtandao mzuri wa wakulima, na kuelewa nyakati za msimu wa mauzo ili kununua ghafi kwa bei nzuri — kisha kuuza korosho karanga (processed cashews) kwa bei ya juu sokoni.
Sekta ya korosho kwa ujumla: Tofauti kubwa ya bei inaonyesha hitaji la uwazi na ushawishi wa soko — matumizi ya minada ya wazi, kaunda miundombinu ya kuhifadhi, na kushirikiana kati ya wakulima.
Mikakati ya kuboresha thamani na bei ya korosho
Ili wakulima na wadau wengine waweze kupata bei bora na ya haki, inaweza kuzingatiwa:
Kuboresha ubora wa korosho ghafi — kupunguza unyevu, kuhakikisha korosho haichapwi, kulinda mbegu dhidi ya wadudu na unyevu, na kuhifadhi vizuri hadi mnada.
Kushiriki vyama/vyama vya ushirika — kusaidia kupanga uzalishaji, kuhifadhi, na kuuza pamoja; hivyo kuongeza nguvu ya mazungumzo na kupata bei bora.
Kujihusisha na minada rasmi — kama TMX au mnada wa ushirika — minada hutoa uwazi na ushindani, ambayo hupandisha bei zaidi kuliko kuuza kwa mgongo bila soko rasmi.
Kujifunza soko na kupanga mauzo kwa muda sahihi — wakiuza wakati soko lina mahitaji, wanapata bei nzuri.
Kuwekeza katika usindikaji wa korosho (karanga / kernels) — badala ya kuuza ghafi tu, usindikaji huongeza thamani na kuna soko kubwa la korosho karanga ndani na nje ya nchi.
