Kiwango cha damu mwilini ni kipimo muhimu kinachosaidia kutathmini afya ya mwili kwa ujumla. Damu ina jukumu kubwa la kusafirisha oksijeni, virutubisho, na kuondoa taka mwilini. Kupungua au kuongezeka kwa kiwango cha damu kunaweza kuashiria matatizo mbalimbali ya kiafya, kama vile upungufu wa damu (anemia) au shinikizo la damu.
Maana ya Kiwango cha Damu Mwilini
Kiwango cha damu mwilini kinahusiana na:
Jumla ya kiasi cha damu mwilini (total blood volume)
Kiasi cha hemoglobini (Hb) – protini muhimu inayobeba oksijeni katika seli nyekundu za damu
Idadi ya seli nyekundu za damu (Red Blood Cells – RBCs)
Kiwango cha hematokriti (Hct) – asilimia ya seli nyekundu ndani ya damu yote
Viwango vya Kawaida vya Hemoglobini (Hb)
Viwango vya hemoglobini vinapimwa kwa gramu kwa kila decilita ya damu (g/dL).
| Kundi la Watu | Kiwango cha Kawaida (Hb) |
|---|---|
| Wanaume | 13.5 – 17.5 g/dL |
| Wanawake | 12.0 – 15.5 g/dL |
| Watoto | 11.0 – 13.5 g/dL |
| Wajawazito | Angalau 11.0 g/dL |
Kiasi cha Damu Mwilini kwa Jumla
Mtu mzima ana wastani wa lita 4.5 – 6 za damu mwilini.
Wanawake huwa na damu kidogo zaidi (karibu lita 4.5 – 5.5) ikilinganishwa na wanaume (lita 5 – 6).
Mtoto mchanga ana damu karibu mililita 85 kwa kila kilo ya uzito wa mwili.
Dalili za Kiwango Kidogo cha Damu (Anemia)
Kuchoka haraka
Kizunguzungu
Kupauka
Kupumua kwa shida
Maumivu ya kifua
Mapigo ya moyo kwenda kasi
Dalili za Kiwango Kikubwa cha Damu
Shinikizo la damu kupanda
Kichefuchefu
Maumivu ya kichwa
Kushindwa kupumua vizuri
Maumivu ya kifua
Hatari ya kuganda kwa damu
Vipimo Muhimu vya Damu
Complete Blood Count (CBC) – hupima vipengele vyote vya damu ikiwemo RBCs, WBCs, na hemoglobini.
Serum Iron Test – hupima kiwango cha madini ya chuma.
Ferritin – huonesha hifadhi ya chuma mwilini.
Hematocrit (Hct) – asilimia ya damu inayojumuisha seli nyekundu.
Sababu za Kiwango Kidogo cha Damu
Upungufu wa madini ya chuma (iron deficiency)
Upotevu wa damu (hedhi nzito, ajali)
Magonjwa sugu kama kisukari au figo
Malnutrition (lishe duni)
Matatizo ya bone marrow
Sababu za Kiwango Kikubwa cha Damu
Magonjwa ya moyo au mapafu
Uzito kupita kiasi
Ugonjwa wa Polycythemia Vera
Maisha kwenye maeneo ya juu yenye hewa nyembamba
Njia za Kuongeza Damu
Kula vyakula vyenye madini ya chuma (maini, mboga za majani, maharagwe)
Tumia virutubisho vya iron kwa ushauri wa daktari
Kunywa juisi zenye vitamini C kusaidia ufyonzaji wa chuma
Epuka kahawa na chai muda mfupi baada ya mlo
Njia za Kupunguza Kiwango Kikubwa cha Damu
Epuka sigara na pombe
Punguza ulaji wa mafuta mengi
Fanya mazoezi mara kwa mara
Fuatilia shinikizo la damu mara kwa mara[Soma: Vyakula vinavyopunguza damu mwilini ]
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
1. Kiwango cha kawaida cha damu kwa mwanamke ni kipi?
Ni kati ya 12.0 hadi 15.5 g/dL kwa hemoglobini.
2. Mwanamume anatakiwa awe na kiwango gani cha damu?
Wanaume wanatakiwa kuwa na hemoglobini kati ya 13.5 – 17.5 g/dL.
3. Je, ni kawaida kwa mjamzito kuwa na damu kidogo?
Ndiyo, lakini haitakiwi kushuka chini ya 11.0 g/dL kwa hemoglobini.
4. Upungufu wa damu unaweza kutibika?
Ndiyo, unaweza kutibiwa kwa mlo bora, virutubisho au dawa kutoka kwa daktari.
5. Kiasi cha damu kwa mtu mzima ni lita ngapi?
Ni kati ya lita 4.5 hadi 6, kutegemea na jinsia na uzito wa mwili.
6. Ni chakula gani husaidia kuongeza damu?
Maini, dagaa, mboga za majani, matunda yenye vitamini C na nafaka zisizokobolewa.
7. Vitu gani hupunguza kiwango cha damu mwilini?
Upotevu wa damu, lishe duni, magonjwa sugu, na matumizi ya chai/kahawa mara kwa mara baada ya kula.
8. Je, damu inaweza kuwa nyingi kupita kiasi?
Ndiyo, hali hii inaitwa Polycythemia na inaweza kuwa hatari kiafya.
9. Vipimo vya damu vina gharama kubwa?
Gharama hutegemea hospitali, lakini vipimo vya msingi kama CBC hupatikana kwa bei nafuu.
10. Mtoto anatakiwa awe na kiwango gani cha damu?
Watoto wanahitaji hemoglobini ya angalau 11.0 – 13.5 g/dL.
11. Ni mara ngapi mtu anatakiwa kupima damu?
Angalau mara moja kila baada ya miezi 6, au zaidi ikiwa una dalili fulani.
12. Jinsi ya kuzuia upungufu wa damu?
Kula lishe bora, punguza upotevu wa damu (kwa wanawake), na pima afya mara kwa mara.
13. Je, stress inaweza kuathiri kiwango cha damu?
Ndiyo, inaweza kusababisha mabadiliko ya homoni yanayoathiri uzalishaji wa damu.
14. Maumivu ya kichwa yanaweza kuashiria damu nyingi?
Ndiyo, ni moja ya dalili za kuwa na kiwango kikubwa cha damu mwilini.
15. Dawa za hospitali husaidia kuongeza damu?
Ndiyo, kama vile iron supplements, lakini lazima zitumiwe chini ya uangalizi wa daktari.
16. Vitamini gani husaidia kuongeza damu?
Vitamini C, B12, na folic acid husaidia sana katika kuongeza na kutengeneza damu.
17. Vinywaji gani husaidia kuongeza damu?
Juisi za beetroot, karoti, mchicha, na matunda yenye vitamini C kama chungwa na papai.
18. Je, mazoezi yanaweza kuathiri kiwango cha damu?
Mazoezi ya wastani yana faida, lakini mazoezi kupita kiasi bila lishe bora yanaweza kupunguza damu.
19. Kupoteza damu nyingi kuna madhara gani?
Husababisha upungufu mkubwa wa damu (anemia kali) na hata hatari ya kifo.
20. Ni lini unatakiwa kuona daktari kuhusu damu?
Ukiwa na dalili za upungufu wa damu au unahisi uchovu usioeleweka, muone daktari mara moja.
