Vidonge vya uzazi wa mpango ni moja ya njia maarufu na za kuaminika za kudhibiti uzazi miongoni mwa wanawake wengi duniani. Hata hivyo, swali linaloulizwa mara kwa mara ni: “Vidonge hivi huanza kufanya kazi baada ya muda gani?” Ili kuhakikisha kinga kamili dhidi ya mimba isiyotarajiwa, ni muhimu kuelewa kwa usahihi muda ambao dawa hizi huanza kuwa na ufanisi kamili.
Aina za Vidonge vya Uzazi wa Mpango
Kabla ya kueleza muda wa kuanza kufanya kazi, ni muhimu kuelewa kuna aina kuu mbili za vidonge:
1. Vidonge vyenye homoni mchanganyiko (Combined Oral Contraceptives – COCs)
Huunganisha homoni mbili: Estrogen na Progestin
Mfano: Microgynon, Zinnia P, Marvelon
2. Vidonge vya Progestin pekee (Progestin-only Pills – POPs)
Huongeza kinga kwa wanawake wanaonyonyesha au wale wasiopaswa kutumia estrogen
Mfano: Microlut, Exluton
Vidonge vya Kawaida (COCs) Huanza Kufanya Kazi Baada ya Muda Gani?
| Unapoanza kutumia COCs | Muda wa kuanza kazi | Maelekezo |
|---|---|---|
| Siku ya kwanza ya hedhi | Hufanya kazi mara moja | Hakuna haja ya kutumia kinga ya ziada |
| Siku yoyote katika mzunguko | Huchukua siku 7 kuanza kazi | Tumia kondomu kwa siku 7 za mwanzo |
| Baada ya kujifungua | Baada ya wiki 3–4 | Ushauri wa daktari unapendekezwa |
Vidonge vya Progestin Pekee (POPs) Huanzia Lini Kufanya Kazi?
| Unapoanza kutumia POPs | Muda wa kuanza kazi | Maelezo ya ziada |
|---|---|---|
| Siku yoyote ya mzunguko | Huchukua siku 2 | Tumia kinga ya ziada kwa siku 2 |
| Mara baada ya kujifungua | Hufanya kazi mara moja | Hasa kama unanyonyesha |
Je, Inamaanisha Nini “Hufanya Kazi”?
“Hufanya kazi” humaanisha kuwa vidonge vinazuia:
Ovulation (kutolewa kwa yai kutoka kwenye mfuko wa mayai)
Mbegu kuingia kwenye mfuko wa uzazi
Yai kujishikiza kwenye mji wa mimba
Kwa hiyo, ukianza kutumia vidonge siku ya kwanza ya hedhi, mwili wako huwa tayari umeshaanza kuzuia hatua hizi ndani ya masaa 24.
Nini Hutokea Ukianza Katikati ya Mzunguko Bila Hedhi?
Ikiwa mwanamke ataanza kutumia vidonge bila kusubiri hedhi:
Kuna uwezekano kuwa yai tayari lipo au limeshaachiwa, hivyo hatari ya mimba ipo.
Ndiyo maana inapendekezwa kutumia kinga ya ziada kwa angalau siku 7.
Vidonge vya Dharura (Postinor 2, Levonorgestrel)
Hivi si vidonge vya kila siku bali hutumika kwa dharura baada ya tendo la ndoa bila kinga. Hufanya kazi ndani ya:
Masaa 24–72 baada ya tendo la hatari
Si salama kutumika kabla ya tendo kama njia ya mara kwa mara ya kuzuia mimba
Sababu Zinazoweza Kuchelewesha Ufanisi wa Vidonge
Kusahau dozi
Kutapika au kuharisha baada ya kunywa dawa
Kutumia dawa zingine zinazopunguza ufanisi wa homoni (kama rifampicin)
Matatizo ya homoni ya asili
Vidonge Hufanya Kazi kwa Muda Gani Mtu Akivimeza?
Vidonge vya kila siku hudumu kwa masaa 24, hivyo ni muhimu kuvimeza kila siku kwa saa ile ile.
Ukikosa dozi kwa zaidi ya masaa 24, kinga hupungua.
Je, Vidonge Vinaweza Kufanya Kazi Mara Moja Kabla ya Tendo la Ndoa?
Hapana. Hakuna kidonge kinachoweza kutoa kinga kamili kama kitatumika dakika au saa chache kabla ya tendo. Kwa hiyo:
Hakikisha umeshatumia vidonge kwa siku kadhaa kabla ya tendo.
Tumia kinga ya ziada (kama kondomu) kwa uhakika zaidi hadi kinga ya dawa iwe kamili.
