Pelvic Inflammatory Disease (PID), au kwa Kiswahili, ugonjwa wa maambukizi ya ndani ya via vya uzazi, ni hali ya kiafya inayotokana na maambukizi ya bakteria yanayoathiri viungo vya uzazi wa ndani wa mwanamke kama mfuko wa uzazi (uterasi), mirija ya mayai (fallopian tubes), ovari na sehemu za ndani ya nyonga. PID ni moja ya sababu kubwa ya utasa kwa wanawake na mara nyingi husababishwa na kuchelewa kutambua au kutibu maambukizi ya awali ya zinaa.
PID Husababishwa na Nini?
PID si ugonjwa unaosambazwa moja kwa moja, bali ni matokeo ya maambukizi ya bakteria yanayosambaa kutoka ukeni na shingo ya kizazi hadi sehemu za juu za mfumo wa uzazi wa mwanamke. Chanzo kikuu cha bakteria hawa ni magonjwa ya zinaa.
1. Maambukizi ya Magonjwa ya Zinaa (STIs)
Hii ndiyo sababu kuu ya PID.
Klamidia (Chlamydia trachomatis)
Huchangia zaidi ya 50% ya kesi za PID. Mara nyingi haioneshi dalili mapema.
Gonorea (Neisseria gonorrhoeae)
Huchangia sehemu kubwa ya PID kali na huenea haraka kutoka kwa mshiriki wa ngono.
Bakteria hawa wakiaachwa bila kutibiwa, huenea hadi mirija ya mayai na kusababisha PID.
2. Maambukizi Baada ya Kuzaa au Kutoa Mimba
Baada ya kujifungua au kutoa mimba, mlango wa kizazi huwa wazi kwa muda, na huweza kuruhusu bakteria kuingia kwa urahisi zaidi.
3. Upasuaji au Taratibu za Kitibabu
Taratibu kama:
Kuondoa vipandikizi
Upimaji wa mirija ya uzazi (HSG)
Kuingizwa kwa IUD (kifaa cha uzazi wa mpango)
…huchangia kama mazingira si safi au ulinzi wa bakteria umeathirika.
4. Kusafisha Uke Kupita Kiasi (Vaginal Douching)
Kusafisha uke kwa kemikali au sabuni maalum mara kwa mara huondoa bakteria wa asili (walinzi wa uke) na kuruhusu bakteria hatari kusambaa hadi kwenye mfuko wa uzazi.
5. Kuwa na Wenza Wengi wa Ngono
Kadri unavyobadilisha wapenzi mara kwa mara, ndivyo hatari ya kupata maambukizi ya zinaa inavyoongezeka – na hivyo kuongeza uwezekano wa kupata PID.
6. Kutokutumia Kinga Wakati wa Ngono
Ngono isiyo na kinga huweka mwanamke kwenye hatari ya kuambukizwa bakteria hatari wanaosababisha PID.
7. Historia ya PID
Ikiwa mwanamke aliwahi kupata PID hapo awali, yupo kwenye hatari ya kupata tena kwa sababu mirija ya mayai huwa tayari imejeruhiwa au kudhoofika.
8. Kuwa na Maambukizi Mengine ya Bakteria
Wakati mwingine PID husababishwa na bakteria wengine waliopo ndani ya uke, hasa wakati wa kudhoofika kwa kinga ya mwili au baada ya uingiliaji wa kitabibu usio salama.
Jinsi Bakteria Wanasababisha PID
Kuanzia ukeni – bakteria huanzia kwenye uke au shingo ya kizazi.
Kusambaa juu – huingia kwenye mfuko wa uzazi, kisha mirija ya mayai na ovari.
Kusababisha uvimbe na maumivu – maeneo haya huvimba, kujaa usaha, au hata kuziba kabisa.
Kusababisha makovu – makovu haya yanaweza kuathiri uzazi au kusababisha mimba ya nje ya kizazi.
Dalili za Awali Zinazoashiria Maambukizi
Maumivu ya chini ya tumbo
Kutokwa na ute mzito ukeni
Maumivu wakati wa tendo la ndoa
Homa au baridi
Kutokwa na damu isiyo ya kawaida
Maumivu wakati wa kukojoa
Hizi ni dalili ambazo zikipuuzwa, hupelekea PID.
Njia za Kuzuia PID
Tumia kondomu kila unapojamiiana
Epuka ngono na watu wengi au wasio waaminifu
Pima afya ya uzazi mara kwa mara, hasa kama uko kwenye uhusiano wa kimapenzi
Usifanye vaginal douching
Tibiwa haraka mara unapogundua una ugonjwa wa zinaa
Hakikisha taratibu za kitabibu zinazingatia usafi na utaratibu sahihi
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
PID ni nini?
Ni ugonjwa wa maambukizi kwenye viungo vya uzazi wa ndani wa mwanamke, unaosababishwa na bakteria.[Soma : Dalili za pid sugu kwa mwanamke ]
PID husababishwa na nini hasa?
Husababishwa na maambukizi ya bakteria kama klamidia na gonorea ambayo husambaa kutoka ukeni hadi mirija ya uzazi.
PID ni ugonjwa wa zinaa?
Hapana, lakini mara nyingi hutokana na magonjwa ya zinaa yasiyotibiwa mapema.
Nawezaje kujua kama nina PID?
Dalili ni pamoja na maumivu ya tumbo la chini, kutokwa na ute, homa, na maumivu wakati wa tendo la ndoa au kukojoa.
PID inaweza kupona?
Ndiyo, hasa ikigunduliwa mapema na kutibiwa kwa antibiotiki sahihi.
PID inaweza kusababisha utasa?
Ndiyo. Ikiwa haitatibiwa kwa wakati, huweza kuharibu mirija ya mayai na kusababisha utasa.
Kutumia IUD kunaweza kusababisha PID?
Ndiyo, lakini kwa kiwango kidogo sana na hasa kama kimewekwa wakati kuna maambukizi.
PID inaweza kurudi?
Ndiyo. Ukiambukizwa tena na ugonjwa wa zinaa au kama matibabu ya awali hayakuwa kamili.
PID inaweza kuzuilika?
Ndiyo, kwa kutumia kinga wakati wa ngono, kupima mara kwa mara, na kutibu STIs mapema.
Kusafisha uke kwa sabuni huchangia PID?
Ndiyo. Huvuruga mazingira ya asili ya uke na kuruhusu bakteria kuingia ndani zaidi.
