Macho ni viungo muhimu sana kwa maisha ya kila siku, kwani hutusaidia kuona na kujua mazingira yanayotuzunguka. Hata hivyo, kama ilivyo kwa viungo vingine vya mwili, macho pia yanaweza kuathiriwa na magonjwa mbalimbali. Magonjwa ya macho huathiri uwezo wa kuona na wakati mwingine yanaweza kusababisha upofu endapo hayatatibiwa mapema.
Sababu Kuu za Magonjwa ya Macho
Maambukizi ya bakteria, virusi na fangasi
Magonjwa kama trachoma, conjunctivitis (macho mekundu), keratitis hutokana na vijidudu vinavyoathiri sehemu mbalimbali za jicho.
Kurithi (vinasaba)
Baadhi ya magonjwa ya macho kama glaucoma, retinitis pigmentosa, na mtoto wa jicho wa kuzaliwa hutokana na kurithi kutoka kwa wazazi.
Uzee
Kadri mtu anavyozeeka, jicho hupoteza uimara na kusababisha magonjwa kama mtoto wa jicho (cataract), presbyopia, na macular degeneration.
Ajali na majeraha ya jicho
Kupigwa au kujeruhiwa kwa jicho kunaweza kusababisha tatizo kubwa, ikiwemo upofu wa kudumu.
Shinikizo kubwa la damu na kisukari
Wagonjwa wa kisukari na presha kubwa mara nyingi hupata matatizo ya macho kama retinopathy na glaucoma.
Mtindo wa maisha
Kutumia muda mrefu kwenye simu na kompyuta bila kupumzisha macho husababisha digital eye strain.
Kula lishe duni yenye upungufu wa vitamini A husababisha xerophthalmia (ukavu wa macho).
Uvutaji sigara na matumizi ya pombe kupita kiasi pia huathiri macho.
Vitu vya mazingira
Vumbi, moshi, mwanga mkali wa jua (UV rays) na kemikali huongeza hatari ya magonjwa ya macho.
Matumizi mabaya ya dawa au lenzi za macho (contact lenses)
Kutumia dawa za macho bila ushauri wa daktari au kuvaa lenzi kwa muda mrefu bila usafi huleta maambukizi makubwa.
Njia za Kujikinga na Magonjwa ya Macho
Kufanya vipimo vya macho mara kwa mara, hata kama huna tatizo.
Kula vyakula vyenye vitamini A, C, E na madini ya zinc kwa wingi.
Kuepuka kuvuta sigara na pombe kupita kiasi.
Kutumia miwani ya jua (sunglasses) yenye kinga dhidi ya miale ya UV.
Kuvaa miwani ya usalama unapofanya kazi zinazohusisha vumbi, kemikali au chuma.
Kudhibiti magonjwa sugu kama kisukari na shinikizo la damu.
Kuepuka kutumia dawa za macho bila ushauri wa daktari.
Maswali ya Mara kwa Mara (FAQs)
Je, magonjwa ya macho ya kurithi yanaweza kuzuilika?
Hapana, lakini utambuzi wa mapema na matibabu yanaweza kupunguza madhara.
Kwanini macho yangu huwa mekundu mara kwa mara?
Hii inaweza kusababishwa na mzio, uchovu, matumizi ya kompyuta kwa muda mrefu, au maambukizi kama conjunctivitis.
Lishe duni huathiri macho vipi?
Upungufu wa vitamini A unaweza kusababisha ukavu wa macho na upofu wa usiku.
Je, matumizi ya simu na kompyuta husababisha upofu?
Hapana, lakini husababisha macho kuchoka, kuuma na kupungua kwa uwezo wa kuona kwa muda.
Glaucoma husababishwa na nini?
Hutokana na ongezeko la shinikizo ndani ya jicho, ambalo huathiri neva ya macho.
Je, mtoto wa jicho unaweza kuzuilika?
Kwa ujumla hapana, hasa unaotokana na uzee, lakini kuvaa miwani ya jua na lishe bora hupunguza hatari.
Kuna dawa za kienyeji za macho?
Dawa nyingi za kienyeji hazijathibitishwa kisayansi na zinaweza kuharibu macho zaidi. Inashauriwa kutumia matibabu ya daktari.
Je, wagonjwa wa kisukari wana hatari zaidi ya kupata magonjwa ya macho?
Ndiyo, wanaweza kupata diabetic retinopathy, cataract na glaucoma.
Macho kukauka mara kwa mara husababishwa na nini?
Hii inaweza kutokana na kukaa kwenye hewa kavu, kutumia kompyuta muda mrefu au upungufu wa machozi (dry eye syndrome).
Ni lini nifanye vipimo vya macho?
Angalau mara moja kila mwaka, hasa kwa watu wenye kisukari, shinikizo la damu, au walio na umri zaidi ya miaka 40.
