Seli nyekundu za damu (Red Blood Cells – RBCs) zina jukumu la muhimu sana katika mwili wa binadamu – husafirisha oksijeni kutoka kwenye mapafu hadi kwenye seli za mwili, na kurudisha kaboni dioksidi kurudi mapafuni. Hata hivyo, kama ilivyo kwa viumbe vyote hai, seli nyekundu zina muda wa kuishi, na baada ya muda huo, hufa na hutolewa nje ya mwili kupitia mchakato wa asili.
Muda wa Maisha wa Seli Nyekundu za Damu
Kwa kawaida, seli nyekundu huishi kwa takriban siku 120 (sawa na karibu miezi 4). Baada ya muda huo:
Hupoteza uwezo wa kusafirisha oksijeni kwa ufanisi
Huchakaa na kutambuliwa kuwa hazifai tena
Huondolewa na kubadilishwa na seli mpya zinazozalishwa na uboho wa mifupa
Seli Nyekundu za Damu Zilizokufa Hutolewa Kupitia Wapi?
Seli nyekundu zilizokufa hutolewa mwilini kupitia mfumo wa ini, wengu, na figo kwa ushirikiano na sehemu nyingine za mfumo wa uchujaji wa mwili.
1. Wengu (Spleen)
Wengu hufanya kazi ya kuchuja damu na kutambua seli nyekundu zilizochakaa.
Huzivunja na kutoa vipande muhimu (kama chuma) kurudishwa kwa matumizi mapya.
Mabaki mengine hutumwa kwenye ini kwa ajili ya mchakato wa uondoaji wa taka.
2. Ini (Liver)
Ini hupokea mabaki kutoka wengu, likiwemo kimeng’enya cha hemoglobini.
Sehemu ya hemoglobini hubadilishwa kuwa bile pigment kama bilirubin
Bilirubin hutolewa kupitia kinyesi au mkojo
3. Figo
Baki za baadhi ya vipande vya seli huenda kwenye damu na kuchujwa na figo, kisha kutolewa nje kupitia mkojo.
Kwa Ufupi: Njia Kuu za Uondoaji wa Seli Zilizokufa
Kupitia ini na bile: huondolewa kupitia kinyesi
Kupitia figo: huondolewa kupitia mkojo
Kupitia wengu: huchuja na kuharibu seli za zamani
Kwa Nini Ni Muhimu Seli Zilizokufa Kuondolewa?
Kuepusha mkusanyiko wa seli chakavu
Kuepusha sumu zinazotokana na hemoglobini iliyovunjwa
Kusaidia nafasi kwa seli mpya kuchukua kazi ya usafirishaji wa oksijeni
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
Seli nyekundu za damu hufa baada ya muda gani?
Kwa kawaida, hufa baada ya siku 120.
Seli zilizokufa huondolewa kwa njia gani mwilini?
Kupitia mfumo wa ini, wengu, figo na hatimaye hutolewa kupitia mkojo na kinyesi.
Wengu hufanya kazi gani katika uondoaji wa seli chakavu?
Huchuja na kuharibu seli nyekundu zilizochakaa kabla ya kuzipeleka ini kwa uchakataji zaidi.
Ini lina jukumu gani kwenye uchakataji wa seli zilizokufa?
Huchakata hemoglobini na kuibadilisha kuwa bilirubin inayotolewa kupitia bile.
Bilirubin ni nini?
Ni rangi ya manjano inayotokana na kuvunjwa kwa seli nyekundu zilizokufa, hutolewa kupitia kinyesi na mkojo.
Kwa nini kinyesi huwa na rangi ya hudhurungi?
Ni kwa sababu ya bile (iliyobeba bilirubin) kutoka kwenye ini na kuingia kwenye utumbo.
Je, seli nyekundu zilizokufa huweza kusababisha sumu mwilini?
Ndiyo, kama hazitatolewa vizuri, vipande vya hemoglobini vinaweza kuwa na madhara.
Je, ini na wengu vinaweza kuathiriwa iwapo seli nyekundu haziondolewi?
Ndiyo. Inaweza kusababisha matatizo ya ini, wengu kuvimba, au tatizo la bile.
Kwa nini watu wengine huwa na rangi ya manjano?
Ni kwa sababu bilirubin haijaondolewa vizuri – hali hii huitwa **jaundice**.
Je, figo zinahusika vipi kwenye mchakato huu?
Huchuja vipande vya mabaki ya damu na kuvitupa kupitia mkojo.
Je, kuna vyakula vinavyosaidia ini kufanya kazi vizuri?
Ndiyo. Matunda, mboga za majani, maji mengi, na vyakula vyenye antioxidants husaidia sana.
Je, upungufu wa seli nyekundu unaweza kuhusishwa na ini dhaifu?
Ndiyo. Ini likiwa na matatizo, linaweza kuathiri uzalishaji wa protini muhimu kama transferrin inayobeba chuma.
Je, seli mpya hutengenezwa kila siku?
Ndiyo. Mwili huzalisha zaidi ya seli milioni 2.4 za damu kila sekunde.
Je, kuna ugonjwa unaohusiana na kushindwa kuondoa seli zilizokufa?
Ndiyo. Magonjwa ya ini kama cirrhosis, jaundice, au spherocytosis huathiri mchakato huu.
Je, ini likiwa na shida, kiwango cha bilirubin huongezeka?
Ndiyo. Hii hupelekea rangi ya njano kwenye macho na ngozi.
Je, mtu anaweza kuishi bila wengu?
Ndiyo, lakini kinga ya mwili huwa dhaifu na huchukua tahadhari zaidi dhidi ya maambukizi.
Seli nyekundu hukusanywa na wapi kabla ya kuondolewa?
Zinakusanywa na kuchakatwa katika wengu na ini.
Kama mchakato huu hautafanyika vizuri, nini hutokea?
Sumu huzidi mwilini, unaweza kuwa na ngozi ya njano, figo au ini huathirika, na hatari ya uhai kuongezeka.
Je, mkojo unaweza kuonyesha dalili ya seli zilizovunjwa?
Ndiyo. Mkojo wa njano iliyokolea sana au rangi ya kahawia unaweza kuonyesha matatizo ya hemoglobini.
Je, mchango wa damu huathiri uondoaji wa seli zilizokufa?
La. Mchango wa damu hautoi seli chakavu, bali huongeza damu mpya kwa mgonjwa anayeihitaji.
