Kaswende, kwa jina la kitaalamu Syphilis, ni ugonjwa wa zinaa unaosababishwa na bakteria aina ya Treponema pallidum. Ugonjwa huu huambukizwa kwa njia ya kujamiiana bila kinga, na mara nyingine kupitia damu au kutoka kwa mama mjamzito kwenda kwa mtoto wake. Kaswende ni ugonjwa wa hatari ambao, usipotibiwa mapema, unaweza kusababisha madhara makubwa kwa ubongo, moyo, macho, mishipa ya fahamu na hata kusababisha kifo.
Hatua za Maendeleo ya Kaswende
Kaswende ina hatua kuu nne, na kila hatua huonesha dalili tofauti:
1. Kaswende ya Awali (Primary Syphilis)
Hutokea kati ya siku 10 hadi 90 baada ya kuambukizwa
Dalili kuu ni kidonda kisichouma (chancre) kinachotokea kwenye sehemu za siri, mdomoni, au sehemu yoyote ya mwili iliyoingiliwa
Kidonda hupotea chenyewe hata bila tiba, lakini ugonjwa unaendelea
2. Kaswende ya Pili (Secondary Syphilis)
Hutokea wiki chache hadi miezi baada ya hatua ya kwanza
Dalili ni pamoja na:
Upele usio na muwasho mwilini au kwenye viganja vya mikono na nyayo
Homa
Maumivu ya misuli
Kupungua uzito
Uchovu mkubwa
Vidonda kwenye mdomo au sehemu za siri
Dalili huweza kupotea na kumfanya mtu adhani amepona
3. Kaswende ya Siri (Latent Syphilis)
Hatua ya kimya bila dalili zozote
Inaweza kudumu kwa miaka kadhaa
Hii ni hatua ya hatari kwani ugonjwa unaendelea kuharibu viungo bila mgonjwa kujua
4. Kaswende ya Mwisho (Tertiary Syphilis)
Hutokea miaka 10 au zaidi baada ya kuambukizwa
Husababisha uharibifu mkubwa wa:
Moyo
Ubongo
Macho
Ini
Mishipa ya fahamu
Dalili ni pamoja na kiharusi, upofu, matatizo ya akili, au kushindwa kufanya kazi za mwili
Jinsi Kaswende Huambukizwa
Kujamiiana bila kondomu na mtu aliyeambukizwa
Kupitia kwa damu yenye maambukizi (kwa mfano, sindano au kuchangia vifaa vya kuchora tattoo)
Kuambukizwa kutoka kwa mama mjamzito kwenda kwa mtoto tumboni (Kaswende ya kuzaliwa – congenital syphilis)
Kupitia mate au vidonda wakati wa kubusu (endapo kuna vidonda vinywani)
Madhara ya Kaswende Isiyotibiwa
Ugumba (kwa wanaume na wanawake)
Kupata mimba nje ya mfuko wa uzazi
Uharibifu wa moyo na ini
Upofu na kupoteza kumbukumbu
Matatizo ya akili (psychosis)
Kuambukiza mtoto maumbile yaliyoharibika au mimba kutoka
Kifo kwa hatua za mwisho
Vipimo vya Kaswende
VDRL (Venereal Disease Research Laboratory)
RPR (Rapid Plasma Reagin)
TPHA (Treponema Pallidum Hemagglutination Assay)
FTA-ABS – Kipimo maalum cha kuchunguza maambukizi kwa undani
Vipimo hivi hupatikana katika hospitali nyingi na vituo vya afya.
Tiba ya Kaswende
Kaswende hutibika kwa antibiotics, hasa penicillin G benzathine
Kwa walio na aleji ya penicillin, dawa mbadala kama doxycycline au azithromycin hutumika
Tiba hufanywa kulingana na hatua ya ugonjwa
Ni muhimu kukamilisha dozi zote, hata kama dalili zimetoweka
Mwenza wa mgonjwa anatakiwa pia kuchunguzwa na kutibiwa
Jinsi ya Kujikinga na Kaswende
Tumia kondomu kila unapojamiiana
Epuka kuwa na wapenzi wengi au mabadilishano ya wapenzi
Fanya vipimo mara kwa mara, hasa ukiwa katika uhusiano mpya
Epuka kushiriki sindano au vifaa vyenye damu
Wanawake wajawazito wapime kaswende mapema ili kuepusha madhara kwa mtoto
Maswali na Majibu (FAQs)
Kaswende inaambukizwa kwa njia gani?
Husambaa kwa njia ya kujamiiana bila kinga, kugusana na vidonda vya kaswende, au kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto.
Je, kaswende hupona kabisa?
Ndiyo. Ikiwa itagundulika mapema na kutibiwa kwa dawa sahihi, hupona kabisa.
Kaswende huonyesha dalili baada ya muda gani?
Dalili za mwanzo huweza kuonekana kati ya siku 10 hadi 90 baada ya maambukizi.
Je, unaweza kuwa na kaswende bila kujua?
Ndiyo. Katika hatua ya kimya (latent), hakuna dalili, lakini ugonjwa unaendelea ndani ya mwili.
Je, mtu anaweza kuambukizwa kaswende kwa mara ya pili?
Ndiyo. Kupona kaswende hakumaanishi kuwa huwezi kuambukizwa tena.
Kaswende inaathiri mimba?
Ndiyo. Inaweza kusababisha mimba kutoka, mtoto kuzaliwa mfu au kaswende ya kuzaliwa.
Ni dawa gani hutibu kaswende?
Penicillin G ndiyo dawa kuu. Dawa mbadala hutolewa kwa wenye aleji.
Kaswende inaweza kusababisha kifo?
Ndiyo. Hatua ya mwisho ya kaswende inaweza kuwa hatari na kuleta kifo.
Vipimo vya kaswende vinapatikana wapi?
Hospitali za serikali, vituo vya afya binafsi, na baadhi ya maabara za afya.
Je, upasuaji unatakiwa kutibu kaswende?
Hapana. Kaswende hutibiwa kwa dawa, si kwa upasuaji.
Mgonjwa wa kaswende anaruhusiwa kufanya mapenzi?
Hapana. Anatakiwa asifanye mapenzi hadi atakapomaliza matibabu na kuthibitishwa kupona.
Je, kaswende ina dawa za mitishamba?
Hakuna ushahidi wa kisayansi kwamba dawa za mitishamba zinatibu kaswende. Inashauriwa kutumia dawa za hospitali.
Kaswende inaweza kutokea mdomoni?
Ndiyo. Vidonda vya kaswende vinaweza kuonekana kwenye midomo au koo kutokana na ngono ya mdomo.
Kaswende ya mtoto mchanga ni ipi?
Ni kaswende ya kuzaliwa, ambapo mtoto huambukizwa akiwa tumboni au wakati wa kuzaliwa.
Ni mara ngapi mtu apime kaswende?
Inashauriwa kupima kila baada ya miezi 3-6 hasa kama unafanya ngono bila kinga au una mwenza mpya.
Je, kuna chanjo ya kaswende?
Hapana. Kwa sasa hakuna chanjo ya kaswende. Kujikinga ndiyo njia bora zaidi.
Kaswende huambukizwa kwa kushikana mikono?
Hapana. Haiambukizwi kwa kugusana kwa mikono au kukaa karibu na mgonjwa.
Je, mtu anaweza kuwa na HIV na kaswende kwa wakati mmoja?
Ndiyo. Mtu aliye na kaswende pia yupo kwenye hatari kubwa ya kupata HIV.
Kaswende hutibiwa kwa muda gani?
Tiba huweza kuwa ya dozi moja au wiki kadhaa kulingana na hatua ya ugonjwa.
