Saratani ya shingo ya kizazi (Cervical Cancer) ni moja ya aina za saratani zinazowaathiri wanawake wengi duniani, hususan barani Afrika. Inatokana na ukuaji wa seli zisizo za kawaida kwenye shingo ya kizazi (sehemu inayounganisha uke na mfuko wa mimba). Moja ya maswali makuu yanayoulizwa na wanawake wengi ni: Je, saratani ya shingo ya kizazi inatibika?
Saratani ya Shingo ya Kizazi Inatibika?
Ndiyo, saratani ya shingo ya kizazi inatibika ikiwa itagunduliwa mapema.
Uwezekano wa kupona kutoka kwenye saratani hii unategemea hatua ambayo ugonjwa umefikia wakati wa kugunduliwa. Saratani inapogundulika katika hatua ya awali (kabla haijasambaa), tiba huwa na mafanikio makubwa na mgonjwa anaweza kupona kabisa. Kadri inavyoendelea kuchelewa kugunduliwa, ndivyo inavyokuwa vigumu kuitibu kikamilifu.
Hatua za Saratani ya Shingo ya Kizazi
Hatua ya awali (Pre-cancerous lesions) – Seli hubadilika lakini bado si saratani kamili.
Hatua ya kwanza (Stage I) – Saratani imeanza katika shingo ya kizazi tu.
Hatua ya pili (Stage II) – Saratani imeenea zaidi ya kizazi lakini bado haijafika kwenye ukuta wa nyonga.
Hatua ya tatu (Stage III) – Saratani imeenea kwenye ukuta wa nyonga au sehemu ya chini ya uke.
Hatua ya nne (Stage IV) – Saratani imeenea kwa mbali, mfano kwenye kibofu, utumbo au mapafu.
Njia za Tiba ya Saratani ya Shingo ya Kizazi
Upasuaji (Surgery)
Hufanyika hasa katika hatua za awali ili kuondoa sehemu ya shingo ya kizazi au kizazi chote.
Aina ya upasuaji hutegemea ukubwa wa uvimbe na kama mgonjwa anataka kupata watoto baadaye.
Mionzi (Radiotherapy)
Hutumika kuharibu seli za saratani. Inaweza kuambatana na kemikali (chemotherapy).
Husaidia pia katika hatua za mwisho kupunguza maumivu na kudhibiti ukuaji wa seli.
Kemikali (Chemotherapy)
Dawa zinazotumika kuua seli za saratani zinazoenea kwa haraka mwilini.
Hufaa zaidi kwa hatua za kati na za mwisho.
Tiba ya homoni au kinga (Immunotherapy)
Kwa baadhi ya wagonjwa walio na saratani sugu au iliyoenea sana.
Mambo Yanayoathiri Mafanikio ya Tiba
Hatua ya ugonjwa wakati wa kugunduliwa
Umri wa mgonjwa
Aina ya seli za saratani
Afya ya jumla ya mgonjwa
Upatikanaji wa huduma bora za matibabu
Umuhimu wa Utambuzi wa Mapema
Saratani ya shingo ya kizazi mara nyingi huanza kwa mabadiliko ya polepole katika seli za kizazi. Mabadiliko haya yanaweza kugunduliwa kupitia vipimo kama:
Pap smear
HPV DNA test
Colposcopy
Biopsy ya kizazi
Wanawake wote walioanza maisha ya kujamiiana wanashauriwa kupima angalau mara moja kwa mwaka ili kugundua mabadiliko kabla hayajawa saratani kamili.
Je, Saratani ya Shingo ya Kizazi Inarudi Baada ya Tiba?
Ndiyo, kuna uwezekano wa saratani kurudi tena baada ya tiba, hasa ikiwa haikutibiwa kikamilifu au ikiwa imeenea zaidi. Hii ndiyo maana wagonjwa wanashauriwa kufuatilia afya yao na kuhudhuria kliniki mara kwa mara hata baada ya matibabu kukamilika.
Jinsi ya Kujikinga na Saratani ya Shingo ya Kizazi
Kupata chanjo ya HPV (hasa kabla ya kuanza kujamiiana)
Kupima Pap smear mara kwa mara
Kujiepusha na ngono zembe (kuwa na mpenzi mmoja, kutumia kondomu)
Kuepuka sigara
Kuimarisha kinga ya mwili kwa kula vyakula bora na kuzingatia usafi
Maswali Yaulizwayo Mara kwa Mara (FAQs)
Je, saratani ya shingo ya kizazi inaweza kupona kabisa?
Ndiyo, hasa ikiwa itagunduliwa mapema kabla haijasambaa sehemu nyingine.
Saratani ya kizazi inatibiwa kwa dawa au upasuaji?
Inategemea hatua ya ugonjwa. Inaweza kutibiwa kwa upasuaji, mionzi, dawa au vyote kwa pamoja.
Chanjo ya HPV huzuia saratani ya kizazi?
Ndiyo, inazuia aina kuu za virusi vya HPV vinavyosababisha saratani hiyo.
Ni umri gani bora wa kupata chanjo ya HPV?
Miaka 9 hadi 14 kabla ya msichana kuanza kujamiiana, lakini hata wanawake hadi miaka 26 wanaweza kufaidika.
Je, wanaume wanaweza kuambukiza HPV?
Ndiyo, wanaume huweza kuwa wabebaji wa virusi vya HPV na kuwambukiza wake zao.
Dalili za awali za saratani ya kizazi ni zipi?
Damu isiyo ya kawaida ukeni, maumivu wakati wa tendo la ndoa, na kutokwa na uchafu wenye harufu kali.
Je, saratani ya kizazi huambukiza?
Hapana, saratani haiambukizi, lakini HPV – kirusi kinachosababisha saratani hiyo – huambukizwa kwa ngono.
Mgonjwa wa saratani ya kizazi anaweza kupata watoto?
Inawezekana katika hatua za awali, lakini matibabu kama upasuaji wa kizazi huzuia uwezo wa kuzaa.
Baada ya matibabu, kuna uwezekano wa saratani kurudi?
Ndiyo, hasa kama ugonjwa ulikuwa katika hatua ya juu. Ndiyo maana ufuatiliaji wa mara kwa mara ni muhimu.
Ni lini napaswa kuanza kupima saratani ya kizazi?
Wanawake wanaoshauriwa kuanza kupima kuanzia umri wa miaka 21 au miaka mitatu baada ya kuanza kujamiiana.
