Katika mapambano dhidi ya maambukizi ya VVU, sayansi ya tiba imeleta suluhisho muhimu – dawa za kuzuia maambukizi kabla ya kuambukizwa, maarufu kama PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis). Hii ni hatua madhubuti ya kinga kwa watu walio hatarini zaidi kupata maambukizi ya VVU.
Lakini pia kuna dawa nyingine inayoitwa PEP (Post-Exposure Prophylaxis) ambayo hutumika baada ya kujihusisha na tendo hatarishi, ndani ya masaa 72, ili kuzuia maambukizi.
PrEP ni nini?
PrEP ni kifupi cha Pre-Exposure Prophylaxis, yaani “kinga kabla ya kuambukizwa.” Hii ni dawa inayotumika na watu wasiokuwa na VVU lakini walio katika hatari kubwa ya kuambukizwa, kwa mfano:
Wanaoishi na watu wenye VVU
Wanafanya ngono bila kinga
Wanaume wanaofanya ngono na wanaume
Wanaofanya biashara ya ngono
Watumiaji wa dawa za kulevya kwa sindano
PrEP Inavyofanya Kazi
Dawa za PrEP (kama vile Truvada au Descovy) huzuia virusi vya VVU visienee mwilini iwapo mtu atakutana navyo. Hii ina maana kuwa hata mtu akijihusisha na ngono isiyo salama na mtu aliye na VVU, uwezekano wa kuambukizwa unapungua kwa zaidi ya 90%.
Ili PrEP ifanye kazi vizuri:
Inapaswa kunywewa kila siku
Inachukua siku 7 hadi 21 kujenga kinga kamili, kulingana na aina ya ngono
PEP ni nini?
PEP ni kifupi cha Post-Exposure Prophylaxis, yaani “kinga baada ya kuambukizwa.” Hii hutolewa kwa mtu ambaye ameshajihusisha na tukio la hatari – kama vile kushiriki ngono bila kinga au kudungwa na sindano chafu.
Mambo ya msingi kuhusu PEP:
Ianze haraka, ndani ya masaa 72 baada ya tukio la hatari
Kunywa dawa kila siku kwa siku 28 mfululizo
Si mbadala wa PrEP – ni ya dharura tu
Tofauti Kati ya PrEP na PEP
| Kipengele | PrEP | PEP |
|---|---|---|
| Hutumika lini | Kabla ya maambukizi | Baada ya tukio la hatari |
| Muda wa kuanza | Kabla ya hatari yoyote | Ndani ya masaa 72 baada ya tukio |
| Muda wa matibabu | Muda mrefu (kila siku) | Siku 28 tu |
| Ufanisi | Zaidi ya 90% | Zaidi ya 80% ikiwa itaanzishwa mapema |
Nani Anaweza Kupata PrEP?
Mtu yeyote aliye katika hatari ya kupata VVU anaweza kupewa PrEP, kwa ridhaa na ushauri wa daktari. Hii ni pamoja na vijana (kuanzia miaka 15 kulingana na sheria za nchi), wanawake, wanaume, wanaume wanaofanya ngono na wanaume, na watu walioko kwenye mahusiano ya watu wawili au zaidi.
Faida za Matumizi ya PrEP
Ulinzi wa kudumu dhidi ya VVU
Kuongeza utulivu wa kisaikolojia
Kupunguza unyanyapaa wa kuishi kwa hofu
Inafaa kwa wanawake na wanaume
Kinga salama kwa muda mrefu
Soma Hii : Jinsi ya kumtambua mtu anatumia dawa za kupunguza makali ya VVU (ARV)
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
Je, PrEP ni sawa na dawa za ARVs?
Ndiyo, PrEP ni aina ya dawa za ARVs lakini hutumika kwa watu ambao hawajaambukizwa VVU, kama kinga.
Ni lazima nipimwe VVU kabla ya kupewa PrEP?
Ndiyo, ni lazima kuhakikisha huna VVU kabla ya kuanza kutumia PrEP.
Je, PrEP inaweza kutumika kama tiba?
Hapana. PrEP ni kinga, si tiba. Haitumiki kutibu mtu mwenye VVU.
Ni lini niache kutumia PrEP?
Unaweza kuacha kwa ushauri wa daktari ikiwa hauna tena hatari ya kuambukizwa VVU.
Je, kuna madhara yoyote ya kutumia PrEP?
Baadhi ya watu hupata kichefuchefu, maumivu ya kichwa au tumbo, lakini huisha baada ya muda.
Je, ninaweza kutumia PrEP na kisha kuacha kisha kurudi tena?
Ndiyo, lakini kwa ushauri wa daktari na vipimo vya mara kwa mara.
Je, PrEP hulinda dhidi ya magonjwa mengine ya zinaa?
Hapana. PrEP hulinda dhidi ya VVU tu. Kondomu ni muhimu kwa kinga ya magonjwa mengine.
Je, ninaweza kupata mimba nikiwa natumia PrEP?
Ndiyo. PrEP haina uwezo wa kuzuia mimba.
Je, PrEP inaweza kutumika na wanawake wajawazito?
Ndiyo, lakini ni lazima kushauriana na mtaalamu wa afya kwa usalama wa mtoto.
Ni kwa muda gani PrEP huchukua kuanza kufanya kazi?
Kwa wanaume, huchukua takribani siku 7; kwa wanawake, hadi siku 21.
Je, mtu anaweza kuambukizwa VVU akiwa kwenye PrEP?
Uwezekano ni mdogo sana, lakini si sifuri. Dawa lazima zitumike kila siku kwa usahihi.
Je, PEP inafanya kazi vizuri kama PrEP?
PEP ni ya dharura tu. PrEP ni bora zaidi kwa kinga ya muda mrefu.
Naweza kupata PEP wapi?
Katika vituo vya afya, hospitali au mashirika ya afya ya jamii, ndani ya saa 72 baada ya tukio la hatari.
Je, PEP inafanya kazi baada ya saa 72?
La, ufanisi hupungua sana baada ya masaa 72. Haitapendekezwa.
Ni mara ngapi mtu anaweza kutumia PEP?
Kwa kawaida, hutumika mara moja kwa tukio la dharura, si ya mara kwa mara kama PrEP.
Naweza kupata PrEP bure?
Katika baadhi ya nchi au mashirika, PrEP hutolewa bure au kwa gharama ndogo.
Je, vijana wanaweza kutumia PrEP?
Ndiyo, kwa ushauri wa daktari na kibali cha wazazi kulingana na umri wao.
PrEP inapatikana kwenye hospitali za serikali?
Ndiyo, hospitali nyingi za serikali hutoa PrEP katika huduma ya kliniki ya VVU/UKIMWI.
Je, mtu akianza PrEP anaweza kuacha bila madhara?
Ndiyo, lakini ni vyema kufanya hivyo kwa ushauri wa daktari.
PEP ni lazima iwe ni dawa gani?
PEP kwa kawaida huwa mchanganyiko wa dawa tatu za ARVs, kama vile Tenofovir, Emtricitabine na Dolutegravir.
