Watoto wachanga mara nyingi hukumbwa na hali ya kukosa utulivu, kulia sana, kulala kwa shida au kupiga mayowe bila sababu ya wazi. Katika jamii nyingi za Kitanzania, hali hii hujulikana kwa jina la “mchango”. Ingawa si ugonjwa unaotambuliwa rasmi na kisayansi, mchango umeenea sana katika jamii zetu na mara nyingi huwatia hofu wazazi wapya.
Mchango kwa Watoto Wachanga ni Nini?
Kwa tafsiri ya kijamii na ya jadi, mchango ni hali ya mtoto kuwa na usumbufu mkubwa wa kiafya unaohusiana na:
Kulia bila kukoma
Tumbo kuvimba au kuwa gumu
Kutema mate sana
Kukosa usingizi
Kupiga kelele au kulia usiku wa manane
Kutetemeka au kuonekana kama anaota ndoto mbaya
Hali hii mara nyingi hutokea kwa watoto wenye umri wa kuanzia siku chache hadi miezi 6.
Dalili Zinazohusishwa na Mchango
Kulia muda mwingi bila sababu ya msingi (colic-like symptoms)
Kukosa usingizi au usingizi wa kuvurugika
Kushika tumbo au kujikunja kutokana na maumivu
Tumbo kujaa au gesi nyingi
Kutokwa na jasho bila sababu (hasa usiku)
Mate kujaa au kutema mate kila wakati
Kupiga mayowe au kulia kama aliyeogopa kitu
Sababu Zinazochangia Mchango (Kulingana na Mila na Imani)
Kuingiliwa na pepo au nguvu zisizoonekana
Kufyonzwa na watu wenye macho mabaya
Mama au mlezi kumnyonyesha mtoto akiwa na hasira au huzuni
Kutembelea makaburi, misitu au mahali penye nguvu za giza bila tahadhari
Katika tafsiri ya kisayansi, baadhi ya dalili hizi huhusishwa na:
Gesi tumboni
Ukosefu wa usingizi
Maumivu ya tumbo (colic)
Reflux ya tumbo
Alerji ya chakula
Dawa na Tiba za Mchango kwa Watoto Wachanga
1. Dawa za Asili Zinazotumika Sana Tanzania
| Jina la Dawa | Maelezo |
|---|---|
| Majani ya mnyonyo | Hupakwa tumboni au mgongoni kusaidia kutoa gesi |
| Mafuta ya karafuu | Hutumika kuchua tumboni kusaidia kupunguza maumivu |
| Maji ya mchaichai | Hutumiwa kumpaka au kumnusa mtoto kwa utulivu |
| Mafuta ya habbat sawda | Hupakwa kidogo kwenye kifua au tumbo |
| Majani ya mtunda/mtungata | Baadhi huchemsha maji na kumnawisha mtoto |
| Jadi tiba (kama hirizi) | Kwa wazazi wanaoamini katika tiba ya jadi |
Dawa hizi zinapaswa kutumika kwa uangalifu mkubwa. Usitumie chochote bila ushauri wa wataalamu wa afya au wakunga waliobobea.
2. Dawa za Kisasa za Kupunguza Colic na Gesi
Gripe Water
Hupunguza gesi, colic na maumivu madogo ya tumboInfacol (Simethicone)
Hutumika kutoa gesi tumboni kwa watoto wachangaProbiotics kwa watoto
Husaidia mfumo wa mmeng’enyo kufanya kazi vizuriMazoezi ya miguu (bicycle legs)
Husaidia kutoa gesi kwa njia ya asili
Jinsi ya Kupunguza Athari za Mchango Bila Dawa
Mpige mtoto burp baada ya kila unyonyeshaji
Mlaze kwa mgongo lakini umweke kwa mtazamo wa kichwa juu
Fanya massage ya tumbo kwa mduara ukitumia mafuta laini
Weka kitambaa cha moto kidogo tumboni
Tafuta mazingira tulivu – epuka makelele au watu wengi
Mjali mama – asinyonyeshe akiwa na hasira au huzuni kubwa
Tahadhari Muhimu Kabla ya Kutumia Dawa yoyote
Usitumie dawa ya kienyeji usiyoijua chanzo chake
Epuka kumpa mtoto chochote cha kumeza bila ushauri wa daktari
Usitumie mafuta yenye harufu kali sana kwa watoto wachanga
Kagua iwapo mtoto ana matatizo ya kiafya kama reflux, hernia au alerji kabla ya kudhani ni mchango
Dumisha usafi wa mwili na mazingira ya mtoto
FAQs – Maswali yaulizwayo Sana Kuhusu Mchango
Je, mchango ni ugonjwa wa kweli?
Kisayansi, mchango si ugonjwa rasmi, bali ni mkusanyiko wa dalili zinazotokana na changamoto kama gesi, colic, au maumivu ya tumbo.
Je, dawa za kienyeji ni salama kwa mtoto?
Baadhi zinaweza kusaidia, lakini zingine zinaweza kuwa hatari. Ni muhimu kupata ushauri wa kitaalamu kabla ya kutumia dawa yoyote ya kienyeji.
Naweza kutumia gripe water kama tiba ya mchango?
Ndiyo, lakini si kwa kila mtoto. Wasiliana na daktari kabla ya kutumia gripe water, hasa kwa watoto chini ya miezi 2.
Je, mchango unaweza kuathiri ukuaji wa mtoto?
Ikiwa unasababisha mtoto kulia sana, kukosa usingizi na kula vibaya, basi unaweza kuathiri ukuaji. Ni muhimu kupata tiba mapema.
Ni umri gani mchango huisha?
Mara nyingi huonekana kati ya wiki 2 hadi miezi 6 ya maisha ya mtoto na hupungua taratibu kadri mtoto anavyokua.
