UTI ni kifupi cha “Urinary Tract Infection”, yaani maambukizi katika njia ya mkojo. Ni tatizo linalowapata watu wa jinsia zote, lakini wanawake wako hatarini zaidi kwa sababu ya maumbile yao. Maambukizi haya huathiri sehemu yoyote ya mfumo wa mkojo ikiwa ni pamoja na figo, kibofu cha mkojo, mirija ya mkojo na urethra.
Sehemu Zinazoweza Kuathiriwa na UTI
Urethra (Urethritis) – Maambukizi katika mrija wa kutoa mkojo.
Kibofu cha mkojo (Cystitis) – Maambukizi kwenye kibofu.
Mirija ya mkojo (Ureters) – Maambukizi yanaweza kuenea kutoka kibofu hadi kwenye figo.
Figo (Pyelonephritis) – Maambukizi makali zaidi kwenye figo.
Dalili za UTI
Dalili za UTI hutegemea sehemu iliyoathirika, lakini mara nyingi hujumuisha:
Kuhisi maumivu au kuungua wakati wa kukojoa
Kukojoa mara kwa mara kuliko kawaida
Kukojoa kiasi kidogo kila mara
Mkojo wenye harufu kali au mbaya
Mkojo wenye rangi ya maziwa, ukungu au damu
Maumivu ya chini ya tumbo au mgongo
Kuhisi kutokamilika baada ya kukojoa
Homa, kutetemeka na kichefuchefu (kama maambukizi yamefika figo)
Maumivu ya kiuno au upande mmoja wa mgongo (ishara ya maambukizi kwenye figo)
Sababu za UTI
1. Bakteria (hasa E. coli)
Ndiyo kisababishi kikuu cha UTI. Bakteria hawa huingia kupitia mrija wa mkojo hadi kibofu au figo.
2. Kujizuia mkojo kwa muda mrefu
Mkojo unapokaa kwa muda mrefu hutoa nafasi kwa bakteria kuongezeka.
3. Kutojisafisha vizuri baada ya kwenda choo
Wanawake wakijisafisha kutoka nyuma kwenda mbele wanaweza kuingiza bakteria kutoka sehemu ya haja kubwa hadi kwenye urethra.
4. Ngono
Ngono inaweza kusababisha bakteria kuingia kwenye njia ya mkojo, hasa kwa wanawake.
5. Kuvaa nguo za kubana sana
Hii huchochea joto na unyevu, mazingira yanayopendwa na bakteria.
6. Kutojisafisha sehemu za siri vizuri
Usafi hafifu huchangia maambukizi haraka.
7. Matumizi ya baadhi ya bidhaa za usafi
Baadhi ya sabuni, poda au dawa zinaweza kukausha au kuwasha sehemu za siri na hivyo kurahisisha maambukizi.
8. Kuweka mirija ya kusaidia kutoa mkojo (catheter)
Wagonjwa waliowekwa mipira ya mkojo wako hatarini kupata UTI.
9. Kushuka kwa kinga ya mwili
Mtu mwenye ugonjwa kama kisukari, HIV, au anayepitia msongo wa mawazo yuko hatarini zaidi.
Aina za UTI
UTI ya chini (Lower UTI): Hii huathiri urethra na kibofu.
UTI ya juu (Upper UTI): Hii huathiri figo na ni hatari zaidi.
Tiba ya UTI
1. Dawa za Antibiotiki
Hizi hutolewa kulingana na aina ya bakteria waliogunduliwa.
Dawa kama Ciprofloxacin, Nitrofurantoin, Trimethoprim, na Amoxicillin hutumika mara nyingi.
Ni muhimu kumaliza dozi hata kama dalili zimepotea.
2. Dawa za kupunguza maumivu
Kama Paracetamol au Ibuprofen husaidia kupunguza maumivu na homa.
3. Kunywa maji mengi
Husaidia kusafisha njia ya mkojo na kuondoa bakteria haraka.
4. Tiba Asilia (kwa kusaidia)
Unga wa majani ya mpera au majani ya mlonge umeaminika kusaidia kupunguza UTI.
Juisi ya cranberry pia husaidia kuzuia bakteria kushikamana na ukuta wa kibofu.
5. Mabadiliko ya mtindo wa maisha
Kuacha kujizuia mkojo
Kujisafisha vyema baada ya haja ndogo au kubwa
Kuvaa nguo za ndani zisizo na kubana
Je, UTI Inaweza Kurudi?
Ndiyo. UTI inaweza kujirudia hasa kama sababu hazijatibiwa kikamilifu. Wanawake wanaopata UTI mara kwa mara wanaweza kuhitaji matibabu ya kinga kwa muda mrefu.
Namna ya Kujikinga na UTI
Kunywa maji ya kutosha kila siku
Kukojoa mara baada ya tendo la ndoa
Kujisafisha kutoka mbele kwenda nyuma (hasa wanawake)
Kutotumia sabuni kali sehemu za siri
Kuvaa chupi za pamba na zisizobana
Epuka kuweka mkojo kwa muda mrefu
Badili pedi au taulo za kike mara kwa mara wakati wa hedhi
Maswali Yaulizwayo Mara kwa Mara (FAQs)
Je, UTI ni ugonjwa wa zinaa?
Hapana. UTI si ugonjwa wa zinaa, lakini ngono inaweza kuongeza uwezekano wa kupata UTI.
Je, mwanaume anaweza kupata UTI?
Ndiyo. Ingawa ni nadra kuliko kwa wanawake, wanaume pia huweza kupata UTI.
Je, UTI huambukizwa?
La. UTI haiambukizwi kutoka kwa mtu hadi mtu moja kwa moja, lakini mazingira yasiyo safi yanaweza kuongeza hatari.
Je, juisi ya cranberry inatibu UTI?
Inasaidia kuzuia UTI, lakini haitoshi kutibu peke yake. Tumia pamoja na dawa za hospitali.
Ni muda gani UTI huchukua kupona?
Kwa kawaida ndani ya siku 3 hadi 7 ikiwa utatumia dawa sahihi na kunywa maji ya kutosha.
Je, mtu anaweza kuwa na UTI bila dalili?
Ndiyo. Baadhi ya watu (hasa wazee au wajawazito) wanaweza kuwa na UTI bila dalili yoyote.
Ni hatari gani ikiwa UTI haitatibiwa?
Inaweza kuenea hadi kwenye figo na kusababisha madhara makubwa au hata kushindwa kwa figo.
UTI huathiri uwezo wa kupata mimba?
Ikiwa haitatibiwa kwa muda mrefu, inaweza kusababisha uharibifu wa njia ya uzazi na kuathiri uzazi.
Je, kunywa maji mengi huzuia UTI?
Ndiyo. Maji husaidia kusafisha njia ya mkojo na kupunguza uwezekano wa kupata maambukizi.
Je, kuna uhusiano kati ya UTI na kisukari?
Ndiyo. Watu wenye kisukari huwa katika hatari kubwa zaidi ya kupata UTI mara kwa mara.
