Presha ya macho, kitaalamu inajulikana kama Glaucoma, ni ugonjwa unaojitokeza pale ambapo shinikizo la ndani ya jicho linapanda kupita kiasi na kuathiri ujasiri wa macho (optic nerve). Ujasiri huu ndio unaohusika na kusafirisha picha kutoka machoni kwenda kwenye ubongo. Ikiwa hautatibiwa mapema, ugonjwa huu unaweza kusababisha upofu wa kudumu.
Dalili za Ugonjwa wa Presha ya Macho
Kwa hatua za mwanzo, presha ya macho mara nyingi haina dalili, na hivyo wagonjwa wengi huchelewa kugundua mpaka hali inapokuwa imepiga hatua kubwa. Hata hivyo, dalili kuu zinazoweza kujitokeza ni:
Maumivu ya kichwa na macho mara kwa mara
Maono yaliyopungua ghafla au taratibu
Kutoona vizuri wakati wa usiku
Maono yenye ukungu au ukungu kuzunguka taa
Kutoona vizuri pembeni (peripheral vision)
Macho kuwa mekundu na kuhisi maumivu
Kichefuchefu na kutapika kunakoambatana na maumivu ya macho (kwa hali kali)
Sababu za Presha ya Macho
Sababu kuu ya presha ya macho ni mtiririko usio sahihi wa maji ndani ya jicho (aqueous humor). Maji haya yakizidi bila kutoka kwa usahihi, shinikizo huongezeka na kuathiri ujasiri wa macho. Sababu zingine ni pamoja na:
Urithi wa kinasaba (familia zenye historia ya glaucoma)
Umri mkubwa – zaidi ya miaka 40 huongeza hatari
Shinikizo la damu au kisukari
Magonjwa ya macho kama vile majeraha ya jicho au upasuaji uliopita
Matumizi ya dawa za corticosteroids kwa muda mrefu
Macho yaliyokuwa na presha kubwa hapo awali
Tiba ya Presha ya Macho
Lengo kuu la matibabu ya presha ya macho ni kupunguza shinikizo ndani ya jicho ili kuzuia uharibifu zaidi wa ujasiri wa macho. Tiba zinazotumika ni:
Matone ya macho ya kupunguza shinikizo – hutumika mara kwa mara kulingana na ushauri wa daktari.
Dawa za kumeza au sindano – kusaidia kupunguza uzalishaji wa maji machoni.
Upasuaji wa Laser (Laser Therapy) – kusaidia kufungua njia ya maji machoni.
Upasuaji wa kawaida (Surgery) – iwapo dawa na laser hazijasaidia.
Ufuatiliaji wa mara kwa mara – kupima macho kila baada ya muda ili kuhakikisha presha inadhibitiwa.
Ni muhimu kutambua kwamba presha ya macho haiwezi kupona kabisa, lakini kwa matibabu sahihi, unaweza kuzuia kupoteza uoni kwa kiwango kikubwa.
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
Presha ya macho ni nini hasa?
Ni hali ambapo shinikizo la ndani ya jicho linapanda na kuathiri ujasiri wa macho, na kusababisha kupotea kwa uoni.
Je, presha ya macho na shinikizo la damu ni kitu kimoja?
Hapana. Shinikizo la damu ni presha kwenye mishipa ya damu, ilhali presha ya macho ni shinikizo la ndani ya jicho.
Dalili za awali za presha ya macho ni zipi?
Mara nyingi haina dalili, lakini huanza na kupoteza maono ya pembeni taratibu bila maumivu.
Presha ya macho inaweza kusababisha upofu?
Ndiyo. Ikiwa haitatibiwa mapema, inaweza kusababisha upofu wa kudumu.
Ni nani yuko kwenye hatari zaidi ya kupata presha ya macho?
Watu wenye umri wa zaidi ya miaka 40, wenye historia ya familia, wagonjwa wa kisukari na wenye shinikizo la damu.
Je, presha ya macho ni ya kurithi?
Ndiyo, mara nyingi inaweza kurithiwa kutoka kwa wazazi au ndugu.
Presha ya macho hutibika kabisa?
Hapana, haitibiki kabisa, lakini inaweza kudhibitiwa kwa dawa na upasuaji.
Matone ya macho ya presha hutumika vipi?
Hutolewa kila siku kwa muda maalum ili kupunguza shinikizo ndani ya jicho.
Je, chakula fulani kinaweza kusaidia kudhibiti presha ya macho?
Ndiyo. Vyakula vyenye vitamini A, C, E, omega-3 na mboga za majani vinaweza kusaidia afya ya macho.
Je, mazoezi yanaweza kusaidia?
Mazoezi ya mwili ya mara kwa mara yanaweza kupunguza shinikizo la macho, lakini si mbadala wa tiba ya daktari.
Presha ya macho hutofautiana na presha ya kawaida ya macho?
Ndiyo. Watu wengine wanaweza kuwa na presha kubwa ya macho bila glaucoma, lakini wakihitaji ufuatiliaji.
Je, macho mekundu kila mara ni dalili ya presha ya macho?
Si mara zote, lakini wakati mwingine ndiyo, hasa kama yanaambatana na maumivu na kupoteza uoni.
Kupoteza kuona gizani ni dalili ya presha ya macho?
Ndiyo, ni moja ya dalili za awali.
Presha ya macho hutambulika vipi?
Kwa vipimo maalum hospitalini ikiwemo kupima shinikizo la jicho na kuchunguza ujasiri wa macho.
Je, upasuaji wa laser ni salama kwa presha ya macho?
Ndiyo, mara nyingi ni salama na husaidia kufungua njia ya maji machoni.
Presha ya macho kwa watoto ipo?
Ndiyo, ingawa ni nadra, inajulikana kama congenital glaucoma.
Kunywa maji mengi kunaathiri presha ya macho?
Kunywa maji kwa wingi sana kwa haraka kunaweza kuongeza shinikizo la macho kwa muda mfupi.
Je, kuna tiba za asili kwa presha ya macho?
Hakuna tiba ya asili iliyothibitishwa, lakini lishe bora na mtindo wa maisha mzuri unaweza kusaidia.
Presha ya macho hukuzwa na matumizi ya simu au kompyuta?
La hasha, lakini matumizi ya muda mrefu bila kupumzika huongeza usumbufu wa macho.
Je, presha ya macho inaweza kuzuia kabla haijatokea?
Ndiyo, kwa vipimo vya mara kwa mara hasa kwa walio kwenye hatari kubwa.
