Kaswende, au syphilis kwa jina la kitaalamu, ni ugonjwa wa zinaa unaosababishwa na bakteria aina ya Treponema pallidum. Ugonjwa huu unaweza kuambukizwa kupitia ngono isiyo salama, kugusana na vidonda, au kupitia njia nyingine zinazohusiana na damu. Kwa wanaume, kaswende inaonyesha dalili tofauti katika hatua zake mbalimbali – kutoka hatua ya awali (primary) hadi hatua za mwishoni (tertiary). Kujua dalili za kaswende ni muhimu kwa ajili ya utambuzi mapema, kupata matibabu sahihi, na kuepuka madhara makubwa ya kiafya, ikiwa ni pamoja na matatizo ya moyo, ubongo na viungo vingine vya mwili.
Hatua za Kaswende na Dalili Zake kwa Mwanaume
Kaswende ina hatua kuu nne, ambazo kila moja ina dalili tofauti kwa mwanaume:
1. Kaswende ya Awali (Primary Stage)
Hutokea ndani ya siku 10–90 baada ya maambukizi.
Dalili kuu:
Kuibuka kwa kidonda kisicho na maumivu (chancre) kwenye uume, korodani, mdomoni, au sehemu ya haja kubwa.
Kidonda huwa na kingo laini na kinaweza kupasuka bila kuuma.
Tezi za shingo au maeneo ya karibu huweza kuvimba.
Kidonda hupotea chenyewe ndani ya wiki 3–6, hata bila matibabu.
2. Kaswende ya Pili (Secondary Stage)
Huanza wiki chache baada ya kidonda cha awali kupona.
Dalili:
Upele usio na muwasho kwenye viganja vya mikono, nyayo au mwili mzima.
Vidonda mdomoni, sehemu za siri, au haja kubwa.
Maumivu ya kichwa na misuli.
Homa ya mara kwa mara.
Uchovu mwingi.
Kupungua kwa uzito.
Maumivu ya koo au homa ya mara kwa mara.
Matone ya nywele (hair loss).
Tezi zilizovimba mwilini.
Dalili hizi huweza kupotea bila matibabu, lakini ugonjwa huendelea kusambaa mwilini.
3. Kaswende ya Siri (Latent Stage)
Hatua ya ugonjwa ambapo hakuna dalili zozote zinazoonekana.
Inaweza kudumu kwa miaka mingi.
Mwanaume hubeba ugonjwa bila kujua, lakini bado anaweza kuambukiza wengine.
Hatua hii ni ya hatari kwa sababu huenda moja kwa moja kwenye kaswende ya mwisho.
4. Kaswende ya Mwisho (Tertiary Stage)
Huchukua miaka 10 au zaidi kujitokeza bila tiba.
Dalili ni za kiungo au mfumo wa mwili uliodhuriwa:
Kiharusi au matatizo ya neva.
Upofu.
Ugonjwa wa moyo.
Kushindwa kusikia.
Ulemavu wa viungo.
Matatizo ya akili au kupoteza kumbukumbu.
Maumivu makali ya viungo au uti wa mgongo.
Vidonda vikubwa vinavyoharibu tishu (gummas).
Dalili za Ziada za Kaswende kwa Mwanaume
Maumivu au hisia ya kuchoma wakati wa kukojoa (ikiambatana na magonjwa mengine ya zinaa)
Kupungua kwa nguvu za kiume (kutokana na msongo au maambukizi ya muda mrefu)
Kuvimba kwa korodani
Maumivu ya viungo bila sababu ya moja kwa moja
Mabadiliko ya tabia au akili (ikiwa ubongo umeathirika)
Madhara ya Kutotibu Kaswende kwa Mwanaume
Uharibifu wa ubongo, moyo, macho na mishipa ya fahamu
Ugumba
Kupungua kwa hamu ya tendo la ndoa
Upofu au kupoteza kusikia
Kuambukiza wapenzi au wake zao bila kujua
Hatari ya kuambukizwa au kusambaza HIV huongezeka mara 2 hadi 5
Tiba ya Kaswende kwa Mwanaume
Dozi ya penicillin G (benzathine penicillin) ndiyo tiba kuu.
Kwa wenye aleji ya penicillin, hutumika dawa mbadala kama doxycycline au azithromycin.
Mgonjwa anatakiwa kuepuka kufanya ngono hadi atakapomaliza tiba na kupimwa tena.
Mwenza wa kimapenzi pia anatakiwa kupimwa na kutibiwa.
Vipimo vya Kugundua Kaswende
VDRL
RPR
TPHA
FTA-ABS
Vipimo hivi hufanyika hospitalini au katika kliniki za afya ya ngono.
Njia za Kujikinga na Kaswende
Tumia kondomu kila unapojamiiana
Fanya vipimo vya mara kwa mara
Epuka kuwa na wapenzi wengi wa kingono
Usitumie sindano au vifaa vya kuchoma mwili pamoja na wengine
Wanandoa wapime afya kabla ya ndoa
Maswali na Majibu (FAQs)
Kaswende ya awali kwa mwanaume huanza lini?
Huanzia kati ya siku 10 hadi 90 baada ya kuambukizwa, mara nyingi huanza na kidonda kisichouma sehemu za siri.
Je, mwanaume anaweza kuwa na kaswende bila kujua?
Ndiyo, hasa katika hatua ya latent ambapo hakuna dalili zinazoonekana.
Kaswende huambukizwaje kwa mwanaume?
Kupitia ngono bila kinga, kugusana na vidonda vya kaswende, au kuambukizwa kwa njia ya damu.
Je, kaswende husababisha nguvu za kiume kupungua?
Inaweza kusababisha kupungua kwa hamu au nguvu kutokana na athari za muda mrefu au matatizo ya mfumo wa neva.
Ni vidonda gani vinaonyesha kaswende kwa mwanaume?
Kidonda kisichouma kwenye uume, korodani, au mdomoni, kinachopona chenyewe bila maumivu.
Kaswende huathiri korodani?
Inaweza kuathiri korodani kwa kuleta maambukizi ya muda mrefu au kuvimba.
Je, kaswende hutibika kabisa?
Ndiyo. Ikiwa itagundulika mapema na kutibiwa kwa dawa sahihi, hupona kabisa.
Je, mwanaume anaweza kuambukizwa tena baada ya kupona?
Ndiyo. Kupona hakumaanishi kinga ya maisha. Anaweza kuambukizwa tena.
Kaswende na kisonono vinatofautianaje?
Kisonono huleta uchafu wa njano au kijani kutoka uume, wakati kaswende huanza na kidonda kisichouma.
Kaswende huongeza hatari ya kupata HIV?
Ndiyo. Vidonda vya kaswende hurahisisha virusi vya HIV kuingia mwilini.
Ni muda gani kaswende hukaa mwilini bila dalili?
Inaweza kukaa kwa miaka bila kuonyesha dalili, hasa katika hatua ya latent.
Ni hatua ipi ya kaswende iliyo hatari zaidi?
Hatua ya mwisho (tertiary) ndiyo hatari zaidi, huathiri moyo, ubongo, macho na hata kusababisha kifo.
Je, kaswende inaweza kupatikana kwa busu?
Ndiyo, kama kuna vidonda vya kaswende kwenye midomo au mdomoni.
Kaswende inaweza kuzuia mimba kwa mwanaume?
Inaweza kuathiri uzazi ikiwa itaathiri korodani au mfumo wa uzazi.
Ni wakati gani upimwe kaswende?
Kila baada ya miezi 3–6 ikiwa unafanya ngono bila kinga au una wapenzi wengi.
Je, kuna chanjo ya kaswende?
Hapana. Hivi sasa hakuna chanjo ya kaswende.
Kaswende inaweza kusababisha maumivu ya viungo?
Ndiyo, katika hatua za baadaye huweza kuathiri viungo na mifupa.
Kaswende huathiri akili?
Ndiyo, inaweza kuathiri ubongo na kusababisha matatizo ya akili au kupoteza kumbukumbu.
Ni nani yuko kwenye hatari zaidi ya kupata kaswende?
Wanaume wanaofanya ngono bila kinga au wenye wapenzi wengi wa kingono.
Upasuaji hutumika kutibu kaswende?
Hapana. Tiba ni kwa kutumia dawa za antibiotics pekee.
