Ugonjwa wa goita ni hali ya kiafya inayosababisha uvimbe au kuongezeka kwa shingo, hasa kwenye eneo la shingo lililoko karibu na kibofu cha tezi ya goita (thyroid gland). Goita inaweza kuathiri watu wa rika zote, lakini mara nyingi hutokea kwa wanawake na watu wanaoishi katika maeneo yenye upungufu wa iodi.
Dalili za Ugonjwa wa Goita
Dalili za goita zinaweza kutofautiana kulingana na sababu ya uvimbe. Hata hivyo, baadhi ya dalili kuu ni:
Kuongezeka kwa ukubwa wa shingo
Shingo inaweza kuonekana kuwa kubwa au kuvimba bila maumivu.
Hali ya kupumua au kumeza kwa shida
Goita kubwa inaweza kushinikiza trachea au esophagus, kufanya kupumua au kumeza kuwa mgumu.
Kukosa uratibu wa homoni za tezi ya goita
Goita inaweza kuashiria hypothyroidism (tezi dhaifu) au hyperthyroidism (tezi yenye shughuli nyingi).
Dalili za hypothyroidism: uchovu, kupoteza hamu ya chakula, ngozi kavu, na nywele kupotea.
Dalili za hyperthyroidism: kupoteza uzito haraka, kuumwa moyo, na kutetemeka kwa mikono.
Hali ya hisia
Watu wenye hyperthyroidism wanaweza kuwa na msongo wa mawazo, wasiwasi, na usingizi mdogo.
Maumivu au uvimbe usiopotea
Hata kama mara nyingi goita hauma, baadhi ya watu wanaweza kupata maumivu madogo kwenye shingo.
Sababu za Ugonjwa wa Goita
Upungufu wa iodi
Iodi ni muhimu kwa uzalishaji wa homoni za tezi ya goita. Upungufu wake unaweza kusababisha goita.
Magonjwa ya autoimmune
Hashimoto’s thyroiditis: Tezi inaungua taratibu na kushindwa kufanya kazi vizuri.
Graves’ disease: Tezi inaongeza uzalishaji wa homoni, na kusababisha hyperthyroidism.
Madawa na kemikali
Baadhi ya dawa au kemikali zinaweza kuathiri uzalishaji wa homoni za tezi.
Vitu vya urithi
Historia ya familia yenye ugonjwa wa tezi inaweza kuongeza hatari ya kupata goita.
Kukosa usawa wa homoni
Hali za mimba, meno ya menopause, na matatizo mengine ya homoni yanaweza kuchochea kuvimba kwa goita.
Njia za Kutibu Goita
Matibabu ya dawa
Dawa za iodi: Zinapendekezwa pale goita inasababishwa na upungufu wa iodi.
Dawa za kudhibiti homoni za tezi: Hypothyroidism inatibiwa na levothyroxine; Hyperthyroidism inaweza kuhitaji methimazole au propylthiouracil.
Upasuaji
Goita kubwa au inayosababisha kupumua/kumeza kwa shida inaweza kuhitaji kuondolewa kwa sehemu au tezi yote.
Kuchunguza mara kwa mara
Uchunguzi wa tezi na vipimo vya damu husaidia kufuatilia ukuaji wa goita na homoni.
Kujiepusha na vichocheo vya kemikali
Epuka kemikali zinazoweza kuathiri tezi kama vile perchlorate au baadhi ya dawa zisizo za lazima.
Lishe bora
Kula vyakula vyenye iodi kama chumvi ya iodi, samaki, mayai, na maziwa husaidia kuzuia goita kutokana na upungufu wa iodi.
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
Goita ni nini?
Goita ni uvimbe au kuongezeka kwa shingo kutokana na tezi ya goita, inaweza kuashiria tatizo la homoni.
Dalili kuu za goita ni zipi?
Kuongezeka kwa shingo, kupumua au kumeza kwa shida, uchovu, kupoteza uzito, au hisia za wasiwasi.
Goita husababishwa na nini?
Sababu ni upungufu wa iodi, magonjwa ya autoimmune, kemikali, urithi, na matatizo ya homoni.
Je, goita inaambukiza?
Hapana, goita siyo ugonjwa wa kuambukiza.
Matibabu ya goita ni yapi?
Matibabu ni pamoja na dawa za homoni, upasuaji, lishe yenye iodi, na kuepuka vichocheo vya kemikali.
Je, goita inaweza kuondoka bila matibabu?
Mara nyingi, goita inayosababishwa na upungufu wa iodi au homoni inaweza kudhibitiwa na matibabu, lakini baadhi ya goita kubwa inahitaji upasuaji.
Ni nani hatarini kupata goita?
Wanawake, watu wanaoishi katika maeneo yenye upungufu wa iodi, na wale wenye historia ya familia ya ugonjwa wa tezi wana hatari kubwa.
Je, goita inaweza kusababisha matatizo ya moyo?
Ndiyo, goita inayosababisha hyperthyroidism inaweza kuongeza hatari ya matatizo ya moyo.
Vyakula gani vinasaidia kuzuia goita?
Samaki, mayai, maziwa, na chumvi ya iodi ni vyakula vinavyosaidia kuzuia goita kutokana na upungufu wa iodi.
Goita kubwa inahitaji upasuaji mara zote?
Hapana, upasuaji unahitajika tu pale goita inasababisha matatizo makubwa ya kupumua au kumeza, au inashukuwe kuwa kansa.
