Ebola ni ugonjwa hatari unaosababishwa na virusi vya familia ya Filoviridae, hasa Ebolavirus. Ugonjwa huu huenea haraka na kusababisha vifo kwa kiwango kikubwa ikiwa hautagunduliwa mapema na kudhibitiwa. Kesi za Ebola zimekuwa zikiripotiwa mara kwa mara barani Afrika, na Shirika la Afya Duniani (WHO) hulichukulia kama ugonjwa wa dharura ya afya ya umma.
Dalili za Ugonjwa wa Ebola
Dalili huanza kuonekana kati ya siku 2 – 21 baada ya mtu kuambukizwa. Dalili za awali zinafanana na homa ya kawaida, jambo linalofanya iwe vigumu kutambua mapema.
Dalili za awali:
Homa kali ya ghafla
Kichefuchefu na kutapika
Maumivu ya misuli na viungo
Maumivu ya kichwa
Uchovu uliokithiri
Kuhara
Dalili zinazofuata kadri ugonjwa unavyoendelea:
Upele kwenye ngozi
Macho kuwa mekundu
Maumivu ya tumbo makali
Damu kutoka puani, mdomoni, masikioni au sehemu za siri
Kutokwa na damu ndani ya mwili (internal bleeding)
Kushindwa kwa viungo muhimu kama ini na figo
Sababu za Ugonjwa wa Ebola
Kirusi cha Ebola (Ebolavirus)
Chanzo kikuu cha ugonjwa ni virusi hivi ambavyo huambukiza wanyama na binadamu.
Maambukizi kutoka kwa wanyama
Virusi vya Ebola vimepatikana kwa popo wa matunda (fruit bats) ambao huchukuliwa kuwa waenezi wakuu.
Pia huambukizwa kupitia nyani, sokwe, na wanyama pori wengine waliokufa au wagonjwa.
Maambukizi kati ya binadamu
Kugusana na damu, matapishi, mkojo, jasho, mate, au majimaji ya mtu aliyeambukizwa.
Kutumia vifaa vya matibabu visivyotakaswa.
Taratibu za mazishi zisizo salama (kugusa mwili wa marehemu).
Tiba ya Ugonjwa wa Ebola
Kwa sasa hakuna tiba maalum iliyo thabiti kwa Ebola, lakini kuna mbinu za kudhibiti na kutibu wagonjwa:
Matibabu ya kusaidia mwili (Supportive care):
Kumpa mgonjwa maji ya kutosha (oral au intravenous fluids).
Kudhibiti homa na maumivu.
Kurekebisha upungufu wa madini mwilini.
Dawa za majaribio na chanjo:
Kuna dawa za kinga mwili (antiviral drugs) na chanjo ya Ebola (kama Ervebo) ambazo zimeonyesha mafanikio katika kupunguza visa vipya.
Ufuatiliaji wa karibu hospitalini:
Wagonjwa huhitaji uangalizi maalum katika vituo vya afya vilivyobobea, ili kudhibiti dalili na kuzuia maambukizi zaidi.
Njia za Kuzuia Ebola
Epuka kugusa damu au majimaji ya mgonjwa mwenye dalili.
Vaa vifaa vya kujikinga (PPE) kwa wahudumu wa afya.
Epuka kula nyama pori isiyoiva vizuri.
Fuata taratibu salama za mazishi.
Pata chanjo endapo ipo kwa walioko maeneo yenye mlipuko.
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
Ebola husababishwa na nini?
Ebola husababishwa na kirusi cha Ebola (Ebolavirus) kinachoenezwa na wanyama kama popo wa matunda na nyani.
Dalili za mwanzo za Ebola ni zipi?
Dalili za awali ni homa kali, maumivu ya misuli, kichefuchefu, kutapika, kuhara na maumivu ya kichwa.
Ebola huambukizwa vipi kati ya watu?
Kwa kugusana na damu, jasho, mate, matapishi au majimaji ya mgonjwa aliyeambukizwa.
Je, kuna tiba ya Ebola?
Hakuna tiba maalum, lakini kuna dawa za kusaidia mwili na chanjo zinazosaidia kupunguza visa vipya.
Ebola ina muda gani wa kujitokeza baada ya kuambukizwa?
Dalili huanza kuonekana kati ya siku 2 – 21 baada ya mtu kuambukizwa.
Ebola inaua kwa kiwango gani?
Kiwango cha vifo hutofautiana kati ya 25% hadi 90% kutegemea mlipuko na huduma za afya zilizopo.
Chanjo ya Ebola inapatikana wapi?
Chanjo kama Ervebo imetumika kwenye maeneo yenye milipuko, hasa barani Afrika.
Wanyama wanaohusiana zaidi na Ebola ni akina nani?
Popo wa matunda ndio waenezi wakuu, lakini pia nyani na sokwe wanaweza kuwa chanzo.
Ebola inaweza kuenea kupitia hewa?
Hapana, haienei kwa njia ya hewa bali kupitia kugusana na majimaji ya mwili.
Njia bora ya kujikinga na Ebola ni ipi?
Kuepuka kugusa wagonjwa au miili ya wafu bila kinga, na kutumia PPE hospitalini.
