Kifua kikuu (TB) kwa kawaida huathiri mapafu, lakini pia unaweza kushambulia viungo vingine vya mwili, ukiwemo mfumo wa mifupa na viunganishi. TB ya mifupa ni aina ya kifua kikuu inayotokea pale bakteria wa Mycobacterium tuberculosis wanaposambaa kutoka kwenye mapafu hadi kwenye mifupa kupitia damu. Hali hii huathiri zaidi uti wa mgongo (vertebrae), lakini pia inaweza kuathiri nyonga, magoti, mabega na viungio vingine.
DALILI ZA TB YA MIFUPA
1. Maumivu ya Mifupa au Mgongo Yasiyoisha
Hii ni dalili kuu. Mgonjwa huhisi maumivu ya kudumu ambayo hayaeleweki chanzo chake hasa. Maumivu haya huongezeka polepole na hayawezi kuondoka kwa dawa za kawaida za maumivu.
2. Kuvimba kwenye Maeneo ya Mifupa
Kuvimba au kuwa na uvimbe kwenye maeneo fulani ya mifupa, hasa kwenye mgongo au viungio kama goti na kiuno, kunaweza kuwa ishara ya TB ya mifupa.
3. Kupungua kwa uwezo wa kutembea au kuinama
Ikiwa uti wa mgongo umeathirika, mgonjwa anaweza kupata shida kutembea, kupinda au hata kukaa kwa muda mrefu.
4. Maumivu makali wakati wa harakati
Harakati ndogo kama kuinama, kuinua kitu au kutembea huweza kuleta maumivu makali kwenye eneo lililoathirika.
5. Kukakamaa kwa viungio (joint stiffness)
TB ya mifupa kwenye maungio kama goti au kiwiko husababisha viungo kuwa vigumu kusogezwa na maumivu makali.
6. Homa ya mara kwa mara, hasa jioni
Kama ilivyo TB ya kawaida, mtu mwenye TB ya mifupa anaweza kupata homa nyepesi ya mara kwa mara hasa nyakati za jioni.
7. Kupoteza uzito bila sababu
Kama TB nyingine, aina hii pia huambatana na kupungua kwa uzito bila kufuata mlo maalum au kuugua kwa muda mrefu.
8. Kutokwa na jasho usiku
Kama mwili unavyojaribu kupambana na vimelea vya TB, mgonjwa hupatwa na jasho jingi hasa usiku.
9. Kuwa na ganzi au udhaifu (numbness/weakness)
Pale uti wa mgongo unapoathirika sana, neva huweza kuumia, na kusababisha ganzi au kupooza kwa sehemu ya mwili.
10. Kupungua kwa urefu wa mgongo
Katika hali za muda mrefu, uti wa mgongo unaweza kukakamaa au kupungua urefu kutokana na uharibifu wa vertebrae.
SEHEMU ZA MWILI ZINAZOATHIRIKA ZAIDI
Uti wa mgongo (Spinal TB / Pott’s disease) – huathiri sehemu ya kifua au kiuno cha uti wa mgongo
Maungio (Joint TB) – hasa kwenye magoti, nyonga, mabega
Mifupa ya mguu, mkono, au mbavu – huweza kuonyesha maumivu au uvimbe wa muda mrefu
MATATIZO YANAYOWEZA KUSABABISHWA NA TB YA MIFUPA
Ulemavu wa kudumu
Kupooza (ikiwa uti wa mgongo umeathirika)
Maumivu ya maisha yote
Kupungua kwa uwezo wa kufanya kazi au kutembea
UTAMBUZI WA TB YA MIFUPA
Ili kugundua TB ya mifupa, daktari hutumia mbinu mbalimbali kama:
X-ray ya mifupa au mgongo
MRI au CT-scan kwa uchunguzi wa ndani zaidi
Vipimo vya damu
Biopsy ya eneo lililoathirika
Vipimo vya TB ya kawaida (kama sputum test au skin test)
TIBA YA TB YA MIFUPA
Tiba ya TB ya mifupa hufuata mpango maalum wa dawa za TB zinazotumika kwa muda wa miezi 6 hadi 12 au zaidi, kutegemeana na hali ya mgonjwa:
Dawa za TB (kama Rifampicin, Isoniazid, Ethambutol, na Pyrazinamide)
Kupumzika na kuzuia harakati zinazoumiza eneo lililoathirika
Fizio (physiotherapy) kusaidia viungo na misuli kurejea katika hali yake
Upasuaji (surgery) hutumika kama kuna ulemavu mkubwa au mfupa umeharibika sana
NAMNA YA KUJIKINGA NA TB YA MIFUPA
Kutibu TB ya mapafu kikamilifu na kwa muda unaofaa
Kuchukua tahadhari kwa wale walioko karibu na wagonjwa wa TB
Kuweka mazingira safi na yenye hewa safi
Kuimarisha kinga ya mwili kwa lishe bora
Chanjo ya BCG kwa watoto wachanga
MASWALI YAULIZWAYO MARA KWA MARA (FAQs)
TB ya mifupa inaweza kuambukiza kwa njia gani?
TB ya mifupa hutokana na kuenea kwa vijidudu kutoka kwenye mapafu kwenda kwenye mifupa, kwa hiyo haipokelewi moja kwa moja kwa kugusana.
Je, TB ya mifupa hutibika?
Ndiyo, inatibika kabisa iwapo mgonjwa atafuata tiba ya TB kwa muda unaotakiwa bila kuacha.
Ni dalili gani ya awali mtu anaweza kuiona?
Maumivu ya mgongo au viungo ya muda mrefu yasiyoisha kwa dawa za kawaida.
TB ya mifupa hutokea kwa watu gani zaidi?
Hutokea zaidi kwa watu wenye kinga dhaifu, wagonjwa wa TB ya mapafu, na watoto wadogo au wazee.
Je, TB ya mifupa huhitaji upasuaji?
Ndiyo, iwapo kuna madhara makubwa kama kuharibika kwa uti wa mgongo au viungo.
