Malaria ni ugonjwa unaosababishwa na vimelea vya Plasmodium, wanaoenezwa na mbu wa kike wa aina ya Anopheles. Wakati mwingine, mtu anaweza kuugua malaria mara kwa mara au kwa kipindi kirefu, hali ambayo huitwa malaria sugu. Hii ni aina ya malaria ambayo haiponi kabisa au hujirudia kila baada ya muda, hata baada ya kutumia dawa.
Malaria Sugu ni Nini?
Malaria sugu ni hali ambapo mtu hupata maambukizi ya malaria mara kwa mara au dalili huendelea kwa muda mrefu bila kuisha kabisa. Hali hii huweza kutokea kwa sababu ya:
Matibabu yasiyo kamili
Kinga ya mwili kuwa dhaifu
Aina kali ya vimelea (Plasmodium falciparum au Plasmodium vivax)
Vimelea kujificha kwenye ini na kurudi tena baada ya muda
Dalili za Malaria Sugu
Dalili za malaria sugu zinaweza kufanana na malaria ya kawaida, lakini zinakuwa za muda mrefu na hujirudia mara kwa mara. Zifuatazo ni baadhi ya dalili zinazoweza kuashiria malaria sugu:
Homa ya mara kwa mara au ya muda mrefu
Homa hupanda na kushuka kila siku au kila baada ya muda mfupi.
Kutetemeka kwa mwili bila sababu
Mgonjwa hupatwa na baridi kali na kutetemeka mara kwa mara.
Maumivu ya kichwa ya kila wakati
Kichwa huuma kila siku au mara nyingi katika wiki.
Kuchoka sana hata baada ya kupumzika
Mgonjwa hujisikia hana nguvu hata baada ya kulala vizuri.
Kuwashwa na jasho jingi usiku
Mgonjwa hutokwa na jasho kwa wingi usiku bila kuwa na homa kali.
Maumivu ya viungo na misuli
Maumivu haya hujirudia mara kwa mara bila maelezo mengine ya kiafya.
Kupungua uzito polepole
Mgonjwa hupungua uzito bila sababu ya chakula au mazoezi.
Kukosa hamu ya kula
Mgonjwa hukosa hamu ya kula kwa muda mrefu.
Kupungua kwa uwezo wa kufikiri au kuzingatia
Mgonjwa hupoteza mwelekeo au kuwa mchovu kiakili.
Upungufu wa damu (anemia)
Ngozi kuwa ya njano, mapigo ya moyo kwenda kasi, na kupumua kwa shida.
Chanzo cha Malaria Sugu
Malaria sugu inaweza kusababishwa na:
Kutoimaliza dozi ya dawa ya malaria ipasavyo
Kutojua kuwa bado una vimelea baada ya dalili kuisha
Kuwepo kwa aina ya vimelea vinavyoweza kurudi baada ya muda (hasa Plasmodium vivax)
Kuwa na kinga dhaifu ya mwili
Maeneo yenye mbu wengi na viwango vya juu vya maambukizi
Matibabu ya Malaria Sugu
Matibabu ya malaria sugu yanahitaji uchunguzi wa kina na mara nyingi huchukua muda mrefu. Hatua za matibabu ni pamoja na:
Kupima damu mara kwa mara ili kuthibitisha uwepo wa vimelea
Kutumia dawa madhubuti kama vile:
Artemisinin-based Combination Therapy (ACTs)
Primaquine kwa vimelea vinavyojificha kwenye ini
Kukamilisha dozi zote za dawa kama alivyoelekeza daktari
Kuimarisha kinga ya mwili kwa lishe bora na usingizi wa kutosha
Njia za Kuzuia Malaria Sugu
Tumia chandarua chenye dawa kila usiku
Pima malaria mapema mara tu unapopata homa
Kamilisha dozi ya dawa hata kama unajisikia vizuri kabla ya kumaliza
Epuka kujitibu bila ushauri wa daktari
Weka mazingira safi na epuka mazalia ya mbu karibu na makazi
Maswali Yaulizwayo Mara kwa Mara (FAQs)
Malaria sugu ni nini?
Ni malaria inayojirudia mara kwa mara au isiyopona kabisa kwa muda mrefu hata baada ya kutumia dawa.
Dalili za malaria sugu ni zipi?
Homa ya kila mara, kutetemeka, maumivu ya kichwa ya kila siku, uchovu wa kupindukia, na kupungua uzito polepole.
Malaria sugu inasababishwa na nini?
Kutomaliza dawa, kinga ya mwili dhaifu, na vimelea vinavyojificha kwenye ini kama *Plasmodium vivax*.
Je, malaria sugu ina tiba?
Ndiyo, lakini inahitaji matibabu ya kina na kukamilisha dozi zote. Matibabu hutolewa kulingana na aina ya vimelea vilivyopo.
Je, mtu anaweza kuwa na malaria kila mwezi?
Ndiyo, ikiwa anapata maambukizi mapya au malaria sugu inayojirudia. Ni muhimu kufanyiwa vipimo mara kwa mara.
Je, malaria sugu inaweza kusababisha kifo?
Ndiyo, ikiwa haitatibiwa ipasavyo, inaweza kudhoofisha mwili, kusababisha upungufu wa damu na hatimaye kifo.
Namna bora ya kuzuia malaria sugu ni ipi?
Tumia chandarua, epuka mbu, pima mapema, na kamilisha dawa zako kikamilifu.
Malaria sugu hutofautiana vipi na malaria ya kawaida?
Malaria ya kawaida huisha kwa siku chache kwa dawa sahihi, lakini malaria sugu hujirudia au kubaki kwa muda mrefu bila kuisha.
Je, ni aina gani ya malaria husababisha malaria sugu?
Aina ya *Plasmodium vivax* na *Plasmodium ovale* ndizo zinazoleta malaria ya kujirudia kutokana na kujificha kwenye ini.
Mtu anaweza kufanya nini kujikinga na malaria sugu?
Kujilinda dhidi ya mbu, kutumia dawa sahihi, na kukamilisha dozi zote za matibabu kwa uangalifu.
