Malaria ni moja ya magonjwa yanayoathiri maisha ya watu wengi hasa katika maeneo ya tropiki kama Afrika, ikiwa ni pamoja na Tanzania. Ugonjwa huu husababishwa na vimelea vya Plasmodium vinavyoenezwa na mbu wa kike wa aina ya Anopheles. Moja ya njia bora ya kupambana na malaria ni kuutambua mapema kupitia dalili zake.
Dalili za Kawaida za Malaria
Dalili za malaria huanza kuonekana kati ya siku 7 hadi 30 baada ya kuumwa na mbu aliyeambukiza. Dalili hizo ni pamoja na:
Homa ya ghafla
Mgonjwa hupata joto la mwili kupanda sana (zaidi ya nyuzi 38°C).
Baridi kali inayotetemesha mwili
Hali ya kutetemeka mwili kwa nguvu kabla ya homa kuanza.
Kutokwa na jasho jingi
Baada ya kipindi cha homa kali, mgonjwa hutokwa jasho kupita kiasi.
Kichwa kuuma sana
Maumivu ya kichwa huwa makali, mara nyingi huambatana na kizunguzungu.
Maumivu ya mwili na viungo
Mgonjwa huhisi uchungu kwenye misuli, mgongo, na viungo.
Kichefuchefu na kutapika
Dalili hizi zinaweza kuathiri hamu ya kula na kusababisha kupoteza maji mwilini.
Kupoteza hamu ya kula
Mgonjwa hukosa hamu ya kula chakula chochote.
Kuchoka kupita kiasi (uchovu)
Mgonjwa huhisi kuchoka sana, hata akiwa hajafanya kazi yoyote ngumu.
Kuharisha (kwa baadhi ya watu)
Wengine hupata kuharisha sambamba na dalili nyingine.
Dalili za Malaria Kali
Ikiwa malaria haitatibiwa mapema, inaweza kuwa kali na kuhatarisha maisha. Dalili za malaria kali ni pamoja na:
Kuchanganyikiwa au kupoteza fahamu
Degedege (hasa kwa watoto)
Kupumua kwa shida
Kupungua kwa mkojo au mkojo kuwa wa rangi ya giza
Upungufu mkubwa wa damu (anemia)
Machoni au kwenye ngozi kuwa na rangi ya njano (jaundice)
Kutokwa na damu isivyo kawaida
Kushindwa kwa figo au ini
Dalili Kwa Watoto Wadogo
Watoto mara nyingi hawaonyeshi dalili za kawaida kama watu wazima. Dalili za malaria kwa watoto huweza kuwa:
Kulia sana bila sababu
Kukataa kunyonya au kula
Kulala kupita kiasi au kushindwa kuamka
Kutapika sana au kuharisha
Degedege
Kukosa nguvu hata kushindwa kukaa
Ni Lini Uende Hospitali?
Ni muhimu kumpeleka mgonjwa hospitalini mara moja endapo ataonyesha dalili yoyote ya malaria, hasa kama:
Ana homa isiyoeleweka chanzo
Ana degedege
Ana maumivu makali ya kichwa na mwili
Ana dalili za kuchanganyikiwa au kupoteza fahamu
Malaria inaweza kudhibitiwa na kutibiwa kikamilifu iwapo itagunduliwa mapema. Vipimo vya haraka kama mRDT (Malaria Rapid Diagnostic Test) au upimaji wa damu maabara huthibitisha uwepo wa malaria.
Maswali Yaulizwayo Mara kwa Mara (FAQs)
Dalili kuu za malaria ni zipi?
Dalili kuu ni homa ya ghafla, kutetemeka kwa baridi, jasho jingi, maumivu ya kichwa, kichefuchefu, na uchovu.
Je, malaria inaweza kutokea bila homa?
Ndiyo, mara chache sana mtu anaweza kuwa na malaria bila homa, hasa ikiwa tayari amekuwa nayo mara kwa mara au ana kinga kiasi.
Ni dalili gani za malaria kali kwa watoto?
Watoto wanaweza kuwa na degedege, kutapika, kulia sana, au kulala kupita kiasi bila sababu ya wazi.
Je, malaria inaweza kutibiwa nyumbani?
Hapana. Ni muhimu kufika hospitali kwa vipimo na matibabu sahihi kwa usimamizi wa kitaalamu.
Ni baada ya muda gani dalili za malaria huanza kuonekana?
Kwa kawaida kati ya siku 7 hadi 30 baada ya kuumwa na mbu mwenye vimelea vya malaria.
Malaria inaweza kuchanganywa na ugonjwa gani?
Malaria mara nyingi huchanganywa na mafua, typhoid, au dengue fever kwa sababu ya kufanana kwa dalili kama homa na kichwa kuuma.
Je, malaria huambukiza kwa njia ya hewa au kugusa?
Hapana, huambukizwa kwa kuumwa na mbu aliyeathirika, si kwa kugusana au kupumua hewa moja.
Malaria huathiri viungo gani mwilini?
Huathiri damu, ubongo, ini, figo, na mapafu ikiwa haitatibiwa mapema.
Je, mtu akipona malaria anaweza kuugua tena?
Ndiyo. Hakuna kinga ya kudumu. Mtu anaweza kuambukizwa tena kwa kuumwa na mbu aliyeambukiza.
Je, malaria inatibika kabisa?
Ndiyo. Kwa dawa sahihi na matibabu ya haraka, malaria inatibika kabisa.
