Aina ya vidonge vya ukimwi

Ukimwi (HIV/AIDS) bado ni moja ya changamoto kubwa za kiafya duniani, lakini kwa maendeleo ya kisayansi, watu wanaoishi na virusi vya UKIMWI sasa wanaweza kuishi maisha marefu na yenye afya nzuri. Siri ya mafanikio haya ipo kwenye matumizi sahihi ya dawa za kupunguza makali ya virusi vya ukimwi, maarufu kama ARVs (Antiretroviral drugs).

Vidonge vya Ukimwi ni Nini?

Vidonge vya Ukimwi ni dawa zinazosaidia kupunguza makali ya virusi vya HIV mwilini. Hizi dawa:

• Huzuia virusi kuongezeka (kuiga).

• Huimarisha kinga ya mwili kwa kuongeza idadi ya seli za CD4.

• Hupunguza hatari ya kuambukiza wengine.

• Huwezesha maisha marefu na yenye afya.

Makundi Makuu ya Vidonge vya UKIMWI (ARVs)

Vidonge vya Ukimwi hugawanywa katika makundi mbalimbali kulingana na namna vinavyofanya kazi dhidi ya virusi vya HIV:

1. NRTIs (Nucleoside/Nucleotide Reverse Transcriptase Inhibitors)

Mfano wa dawa:

• Tenofovir (TDF)

• Lamivudine (3TC)

• Zidovudine (AZT)

• Abacavir (ABC)
  Kazi yake:

• Zuia virusi vya HIV kujizalisha kwa kuingilia kazi ya enzyme ya reverse transcriptase.

2. NNRTIs (Non-Nucleoside Reverse Transcriptase Inhibitors)

Mfano wa dawa:

• Efavirenz (EFV)

• Nevirapine (NVP)

• Etravirine (ETR)
  Kazi yake:

• Huzuia HIV kutumia enzyme ya reverse transcriptase kwa njia tofauti na NRTIs.

3. Integrase Inhibitors (INSTIs)

Mfano wa dawa:

• Dolutegravir (DTG)

• Raltegravir (RAL)
  Kazi yake:

• Zuia HIV kuchanganya DNA yake na DNA ya seli za binadamu.

4. Protease Inhibitors (PIs)

Mfano wa dawa:

• Lopinavir/ritonavir (LPV/r)

• Atazanavir (ATV)
  Kazi yake:

• Huzuia virusi kukomaa na kuenea kwa kuzuia enzyme ya protease.

5. Entry/Fusion Inhibitors

Mfano wa dawa:

• Enfuvirtide (T-20)
  Kazi yake:

• Huzuia HIV kuingia ndani ya seli ya binadamu.

Mchanganyiko Maarufu wa Vidonge vya UKIMWI

Vidonge vingi vya ARVs hutolewa kwa mchanganyiko wa dawa 2 hadi 3 katika kidonge kimoja kwa urahisi wa matumizi. Hapa chini ni mifano ya mchanganyiko maarufu:

1. TLD (Tenofovir + Lamivudine + Dolutegravir)

• Kidonge kimoja kwa siku

• Hupendekezwa sana kwa sababu ya ufanisi na madhara madogo

• Hutoa kasi ya kupunguza virusi kwa haraka sana

2. TLE (Tenofovir + Lamivudine + Efavirenz)

• Ilikuwa mchanganyiko unaotumika sana kabla ya DTG

• Bado hutolewa kwa baadhi ya watu hasa wasiohimili DTG

3. AZT + 3TC + NVP/EFV

• Inatumika kwa watu wachache wenye matatizo ya figo au walioshindwa kutumia TDF

Vidonge kwa Watoto na Wajawazito

Kwa watoto na wajawazito, kuna vidonge maalum vilivyotengenezwa kwa dozi ndogo na salama, kwa mfano:

• Pediatric DTG (maji au tembe za kutafuna)

• AZT + 3TC kwa watoto wachanga

• TLD kwa wajawazito, ikiwa hakuna sababu ya kiafya kuizuia

Faida za Kila Aina ya Dawa

Je, Dawa Hizi Huchukuliwa kwa Muda Gani?

• Huchukuliwa maisha yote.

• Hakuna tiba ya kuponya HIV kwa sasa, hivyo ARVs hutumiwa kudhibiti hali hiyo maisha yote.

• Kusitisha dawa huongeza virusi na hatari ya kuambukiza wengine.

Madhara Madogo Yanayoweza Kujitokeza

• Kichefuchefu

• Maumivu ya kichwa

• Kizunguzungu

• Kuharisha

• Kukosa usingizi

• Kuongezeka au kupungua uzito

Madhara haya huisha baada ya muda mfupi. Ikiwa ni makali, wasiliana na mtoa huduma wa afya.

Nini Hutokea Ukikosa Dawa za HIV?

• Virusi huongezeka kwa kasi.

• Huongeza hatari ya kupata magonjwa nyemelezi.

• Huweza kusababisha virusi kuwa sugu kwa dawa (resistance).

• Uwezekano wa kuambukiza wengine huongezeka.

 Maswali Yaulizwayo Mara kwa Mara (FAQs)