Fibroids ni uvimbe usio wa saratani unaoota kwenye kuta za mfuko wa uzazi (kizazi). Ugonjwa huu huwapata wanawake wengi hasa walio kwenye umri wa kuzaa (miaka 20–50). Ingawa si fibroids zote hutokeza dalili, baadhi huweza kuathiri maisha kwa kiasi kikubwa.
Fibroids ni Nini?
Fibroids (pia hujulikana kama myomas au leiomyomas) ni uvimbe wa misuli laini unaoota kwenye au ndani ya ukuta wa kizazi. Aina kuu ni:
Intramural Fibroids – Hukua ndani ya ukuta wa mfuko wa uzazi.
Subserosal Fibroids – Hukua kwenye sehemu ya nje ya kizazi.
Submucosal Fibroids – Hukua kwenye sehemu ya ndani ya kizazi.
Pedunculated Fibroids – Hushikilia kwa kishina, kama tawi.
Dalili za Ugonjwa wa Fibroids
Sio wanawake wote wenye fibroids hupata dalili, lakini dalili za kawaida ni:
Hedhi nzito kupita kiasi
Maumivu wakati wa hedhi
Tumbo kujaa au kuvimba
Maumivu ya mgongo au miguu
Kukojoa mara kwa mara
Kuhisi kubanwa tumboni
Maumivu wakati wa tendo la ndoa
Ugumba au mimba kutoka mara kwa mara
Kukosa choo mara kwa mara (constipation)
Dalili hutegemea ukubwa, idadi, na mahali uvimbe ulipo.
Sababu za Kutokea kwa Fibroids
Sababu halisi hazijulikani kikamilifu, lakini mambo yafuatayo huchangia:
Mabadiliko ya homoni (hasa estrogen na progesterone)
Kurithi katika familia
Uzito kupita kiasi
Kutozaa au kuzaa kuchelewa
Lishe isiyo bora – mafuta mengi, sukari nyingi
Mkazo wa akili (stress)
Vipimo vya Kugundua Fibroids
Kwa kawaida daktari atapendekeza vipimo vifuatavyo:
Utrasound ya tumbo au uke
MRI – Kwa uchunguzi wa kina
Hysteroscopy – Kuchunguza ndani ya mfuko wa uzazi
Biopsy – Endapo kuna mashaka ya uvimbe wa saratani
Tiba za Ugonjwa wa Fibroids
1. Tiba za Hospitali
Dawa za Homoni
GnRH agonists (kama Lupron) – hupunguza ukubwa wa fibroids
Vidonge vya uzazi wa mpango – hudhibiti hedhi nzito
Dawa zisizo za homoni
NSAIDs kama Ibuprofen – hupunguza maumivu
Tranexamic acid – hupunguza damu nyingi ya hedhi
Upasuaji mdogo (Minimally invasive)
Uterine Artery Embolization (UAE) – kuziba mishipa inayolisha fibroid
Myomectomy – kuondoa fibroids bila kung’oa kizazi
Endometrial ablation – kuharibu kuta za mfuko wa uzazi
Upasuaji mkubwa
Hysterectomy – kuondoa kizazi kabisa (kwa fibroids sugu)
2. Tiba za Asili (Za Nyumbani)
Ingawa hazibadilishi tiba ya daktari, dawa asilia huweza kusaidia:
Tangawizi + Asali – Husafisha damu na kupunguza uvimbe
Mlonge (Moringa) – Huzuia ukuaji wa seli zisizo za kawaida
Ufuta (Sesame seeds) – Husaidia kudhibiti homoni
Kitunguu saumu – Hupunguza uvimbe na sumu mwilini
Unga wa manjano (Turmeric) – Huondoa uvimbe na maumivu
Juisi ya beetroot + Karoti – Husaidia kuimarisha damu na homoni
Tumia dawa asilia kwa ushauri wa mtaalamu wa afya.
Namna ya Kujikinga na Fibroids
Kula lishe bora – matunda, mboga, nafaka kamili
Fanya mazoezi mara kwa mara
Punguza mafuta, sukari, na vyakula vya kusindika
Kunywa maji ya kutosha
Dhibiti uzito
Epuka msongo wa mawazo
Maswali Yaulizwayo Mara kwa Mara (FAQs)
1. Je, fibroids ni kansa?
Hapana. Fibroids si kansa, ni uvimbe wa kawaida wa misuli wa kizazi.
2. Fibroids husababisha ugumba?
Ndiyo, hasa ikiwa zinasababisha kubana mirija au kubadilisha umbo la mfuko wa uzazi.
3. Ni dawa gani bora za hospitali kwa fibroids?
GnRH agonists, vidonge vya uzazi wa mpango, na tranexamic acid.
4. Tiba ya asili ya fibroids ni ipi?
Tangawizi, kitunguu saumu, mlonge, na manjano ni maarufu.
5. Fibroids hupona zenyewe?
Mara chache. Huwa haziwezi kupotea bila matibabu, ila kwa wanawake waliokaribia kukoma hedhi, fibroids hupungua zenyewe.
6. Je, fibroids hurudi tena baada ya matibabu?
Ndiyo, hasa kama sababu za msingi hazijatibiwa.
7. Fibroids huleta maumivu wakati wa tendo la ndoa?
Ndiyo, hasa ikiwa zimekaribia sehemu ya uke au ndani ya mfuko wa uzazi.
8. Ninaweza kushika mimba nikiwa na fibroids?
Ndiyo, lakini inategemea ukubwa na mahali zilipo.
9. Fibroids hurithiwa?
Ndiyo, historia ya kifamilia huongeza hatari.
10. Ni chakula gani ni bora kwa mtu mwenye fibroids?
Mboga za majani, matunda, samaki, na vyakula vya nyuzinyuzi.
11. Je, stress husababisha fibroids?
Inaweza kuchangia kwa kuathiri homoni mwilini.
12. Fibroids hukua kwa kasi?
Kasi ya ukuaji hutofautiana – zingine hukua polepole, zingine haraka.
13. Je, upasuaji unahitajika kwa fibroids zote?
Hapana. Uamuzi wa upasuaji hutegemea dalili na ukubwa wa fibroid.
14. Fibroids huonekana kwenye vipimo gani?
Ultrasound, MRI, na hysteroscopy.
15. Tiba ya fibroids huweza kuondoa kizazi?
Hiyo hutokea endapo tiba zingine hazijafanya kazi, hasa kwa wanawake waliokamilisha kupata watoto.
16. Fibroids ni hatari wakati wa ujauzito?
Ndiyo, zinaweza kusababisha uchungu mapema, kujifungua kwa upasuaji au mimba kuharibika.
17. Naweza kupata hedhi nzito kwa sababu ya fibroids?
Ndiyo, ni mojawapo ya dalili kuu.
18. Kwa nini fibroids huwapata zaidi wanawake wa Kiafrika?
Inaaminika kuwa genetiki, homoni, na mtindo wa maisha huchangia.
19. Ninaweza kuchelewa kupata mimba kutokana na fibroids?
Ndiyo, hasa ikiwa zimeathiri umbo la mfuko wa uzazi.
20. Fibroids zinaweza kuzuia ujauzito?
Ndiyo, ikiwa zimeziba mirija au kuathiri sehemu ya kutungia mimba.
