Katika dunia ya afya ya uzazi, kuna mambo mengi ambayo huchangia usalama wa mama na mtoto wakati wa ujauzito. Mojawapo ya mambo muhimu lakini yanayofahamika kidogo ni Rhesus factor (Rh factor). Ingawa mara nyingi haizungumzwi sana, Rhesus factor inaweza kuwa na athari kubwa kwa ujauzito, hasa pale ambapo mama ana Rh-negative na mtoto anayembeba ana Rh-positive.
Rhesus Factor ni Nini?
Rhesus factor ni aina ya protini inayopatikana kwenye uso wa chembe nyekundu za damu.
Mtu mwenye protini hii husemekana kuwa na Rh-positive (+)
Mtu asiye na protini hii ni Rh-negative (−)
Rh factor ni ya kurithi kutoka kwa wazazi, kama ilivyo kwa kundi la damu (A, B, AB, O).
Rhesus Factor na Ujauzito: Kuna Uhusiano Gani?
Uhusiano mkubwa hujitokeza wakati:
Mama ni Rh-negative
Baba wa mtoto ni Rh-positive
Mtoto anayekua tumboni amerithi Rh-positive kutoka kwa baba
Katika hali hii, mwili wa mama unaweza kuona chembe nyekundu za damu za mtoto kama “vimelea vya kigeni” na kuanza kutengeneza kingamwili (antibodies) dhidi ya damu ya mtoto. Hali hii inaitwa Rhesus incompatibility.
Madhara Ya Rhesus Incompatibility Kwa Ujauzito
Iwapo mama hatapewa matibabu sahihi, kingamwili hizi zinaweza kuvuka kupitia kondo la nyuma na kushambulia chembe nyekundu za damu za mtoto. Hii inaweza kusababisha hali hatari kwa mtoto kama:
Hemolytic disease of the newborn (HDN) – uharibifu wa chembe nyekundu za damu za mtoto
Kuwahi kuzaliwa au mimba kuharibika
Upungufu mkubwa wa damu kwa mtoto
Kifo cha mtoto akiwa tumboni au muda mfupi baada ya kuzaliwa
Dalili Za Hatari Zinazoweza Kujitokeza Kwa Mtoto
Ngozi ya njano (jaundice) haraka baada ya kuzaliwa
Kuvimba kwa mwili mzima (hydrops fetalis)
Upungufu mkubwa wa damu (anemia)
Kushindwa kupumua vizuri baada ya kuzaliwa
Vipimo Muhimu Kwa Mama Mjamzito
Wakati wa kliniki ya ujauzito, mama hutakiwa kufanya vipimo vya damu kuangalia:
Kundi la damu (A, B, AB, O)
Rh factor
Screening ya kingamwili (antibody screening)
Vipimo hivi ni muhimu sana hasa kwa mama mwenye Rh-negative, ili kugundua mapema hatari ya kutengeneza kingamwili dhidi ya damu ya mtoto.
Matibabu Na Tiba Za Kinga (Prophylaxis)
Kwa mama mwenye Rh-negative:
Huchomwa sindano ya Rh immunoglobulin (RhoGAM) kwenye wiki ya 28 ya ujauzito na ndani ya saa 72 baada ya kujifungua kama mtoto ni Rh-positive.
Pia hupewa sindano hii iwapo mimba imeharibika, baada ya kuvuja damu au kufanyiwa vipimo vya uvamizi kama amniocentesis.
Sindano ya RhoGAM huzuia mwili wa mama kutengeneza kingamwili dhidi ya Rh-positive ya mtoto.
Je, Kama Mama Amekuwa Na Mimba Kadhaa Bila Tiba?
Iwapo mama amewahi kuwa mjamzito na hakupokea tiba ya RhoGAM, kingamwili zinaweza kuwa tayari zimeundwa na zikasababisha matatizo kwa mimba zinazofuata. Katika hali hiyo, ujauzito huchukuliwa kuwa wa hatari kubwa, na unahitaji uangalizi wa karibu kutoka kwa mtaalamu wa afya ya uzazi (gynaecologist).
Umuhimu wa Ushauri wa Daktari wa Uzazi
Ni muhimu kwa wanandoa au wenza:
Kufanya vipimo vya damu mapema kabla au wakati wa ujauzito
Kuwa na rekodi ya vipimo vya awali vya mimba za nyuma
Kupata ushauri wa kitaalamu iwapo mama ni Rh-negative
