Damu ni kiungo muhimu sana katika mwili wa binadamu. Bila damu, viungo vyote vya mwili haviwezi kufanya kazi ipasavyo. Damu ni aina ya tishu ya majimaji ambayo husafiri katika mwili mzima kupitia mishipa ya damu, na ina jukumu kubwa la kuhakikisha maisha ya viumbe hai yanaendelezwa kwa ustawi.
Kuelewa kazi ya damu mwilini ni jambo la msingi katika kutambua umuhimu wa mfumo wa mzunguko wa damu (circulatory system), afya ya moyo, na jinsi mwili unavyopambana na magonjwa.
Muundo wa Damu
Damu imegawanyika katika sehemu kuu nne:
Selimekundu (Red Blood Cells – RBCs) – Husafirisha oksijeni kutoka kwenye mapafu hadi kwenye seli za mwili.
Selinyeupe (White Blood Cells – WBCs) – Husaidia kupambana na maambukizi na magonjwa.
Platelets – Husaidia kugandisha damu pale mtu anapojeruhiwa ili kuzuia kuvuja kwa damu.
Plasma – Hii ni sehemu ya maji ya damu inayobeba virutubisho, homoni, taka na gesi.
Kazi Kuu za Damu Mwilini
1. Kusafirisha Oksijeni
Selimekundu hubeba oksijeni kutoka mapafuni na kuipeleka kwa seli zote za mwili ambapo hutumika katika uzalishaji wa nishati.
2. Kusafirisha Virutubisho
Damu husafirisha virutubisho vilivyopatikana kutoka kwenye chakula (kama glucose, amino acids, na vitamini) hadi kwenye seli mbalimbali za mwili.
3. Kuondoa Taka
Damu hukusanya taka kama kaboni dioksidi na bidhaa nyingine za taka kutoka kwenye seli na kuzisafirisha hadi kwenye viungo vya kutoa taka kama figo na mapafu.
4. Kupambana na Maambukizi
Selinyeupe za damu ni sehemu ya kinga ya mwili na husaidia kupambana na bakteria, virusi na vijidudu vingine.
5. Kugandisha Damu
Platelets husaidia kugandisha damu unapopata jeraha, hivyo kuzuia kupoteza damu nyingi.
6. Kusafirisha Homoni
Homoni huzalishwa katika tezi mbalimbali za mwili na kusafirishwa na damu hadi kwenye maeneo lengwa ili kutekeleza majukumu yake.
7. Kurekebisha Joto la Mwili
Damu husaidia kusambaza joto mwilini na hivyo kudhibiti halijoto ili isiwe ya juu au chini kupita kiasi.
8. Kudumisha Uwiano wa pH
Damu inasaidia kusawazisha asidi na alkali katika mwili (pH), jambo ambalo ni muhimu kwa uhai wa seli.
9. Kuhifadhi na Kusambaza Madini
Damu hubeba madini kama chuma (iron), calcium, potassium na mengine muhimu kwa afya ya mwili. [Soma: Vyakula Vinavyo ongeza Hamu Ya Tendo La Ndoa Kwa Wanaume ]
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
Damu ni nini?
Damu ni kiowevu chembamba chenye seli na plasma ambacho husafiri mwilini kupitia mishipa ya damu kikifanya kazi mbalimbali muhimu kwa uhai wa binadamu.
Damu inatengenezwa wapi mwilini?
Damu hutengenezwa katika uboho wa mifupa (bone marrow).
Kazi kuu ya seli nyekundu ni ipi?
Kazi kuu ya selimekundu ni kusafirisha oksijeni kutoka mapafuni hadi seli zote za mwili.
Kazi ya seli nyeupe za damu ni nini?
Selinyeupe hulinda mwili dhidi ya magonjwa na maambukizi.
Kazi ya platelets ni ipi?
Platelets husaidia kugandisha damu wakati wa jeraha ili kuzuia kuvuja kwa damu.
Damu husaidiaje kupambana na magonjwa?
Kupitia seli nyeupe, damu hugundua na kuangamiza vijidudu vinavyoingia mwilini.
Je, damu husafirisha homoni?
Ndiyo, damu husafirisha homoni kutoka kwenye tezi hadi sehemu zinazotakiwa mwilini.
Kwa nini damu ni nyekundu?
Damu huwa nyekundu kwa sababu ya protini ya hemoglobini iliyo kwenye selimekundu, inayobeba oksijeni.
Je, mtu anaweza kuishi bila damu?
Hapana. Damu ni muhimu kwa maisha ya binadamu na kiumbe hai chochote kilicho na mfumo wa damu.
Ni aina gani za damu zipo?
Kuna aina kuu nne za damu: A, B, AB, na O, zikiwa na viwango tofauti vya Rh factor (positive au negative).
Je, damu inasaidiaje katika udhibiti wa joto la mwili?
Damu husambaza joto mwilini na kusaidia kuondoa joto la ziada kupitia ngozi.
Ni sehemu gani ya damu inayobeba virutubisho?
Plasma ndiyo inayobeba virutubisho, taka, homoni na gesi mbalimbali.
Je, damu inaweza kuchangia afya ya ngozi?
Ndiyo. Damu husambaza oksijeni na virutubisho kwenye ngozi, kusaidia kuifanya kuwa na mwonekano mzuri na afya.
Kazi ya damu katika mfumo wa upumuaji ni ipi?
Damu husafirisha oksijeni kutoka mapafuni kwenda mwilini na kaboni dioksidi kutoka mwilini kwenda mapafuni ili itolewe nje.
Je, damu husafirishaje taka?
Damu hukusanya taka kutoka kwenye seli na kuzisafirisha hadi figo, mapafu na ngozi ambapo hutolewa nje ya mwili.
Kazi ya damu kwa moyo ni ipi?
Moyo husukuma damu kwenda mwilini, na damu hurejesha oksijeni na virutubisho kwenye moyo kwa mzunguko unaoendelea.
Je, upungufu wa damu unaweza kuathiri mwili vipi?
Ndiyo. Upungufu wa damu (anemia) unaweza kusababisha uchovu, kupumua kwa shida, na udhaifu wa mwili.
Ni vyakula gani huongeza damu mwilini?
Vyakula vyenye madini ya chuma kama maini, mboga za majani mabichi, dengu na matunda ya jamii ya machungwa husaidia kuongeza damu.
Je, damu inaweza kuongezwa kwa njia ya dawa?
Ndiyo, kuna dawa na virutubisho vinavyotumika kuongeza uzalishaji wa damu, hasa kwa wagonjwa wa anemia.
Je, mtu anaweza kupoteza damu bila kuvuja nje?
Ndiyo. Kupoteza damu kunaweza kutokea ndani ya mwili (internal bleeding), jambo linalohitaji matibabu ya haraka.
