Upungufu wa damu ni moja ya changamoto kubwa za kiafya zinazowakumba watu wengi duniani, hasa wanawake, watoto na wajawazito. Hali hii hujitokeza pale ambapo kiwango cha seli nyekundu za damu kinashuka chini ya kiwango cha kawaida, jambo ambalo huathiri usafirishaji wa oksijeni mwilini. Katika makala hii, tutaeleza kwa undani kuhusu kiwango cha chini cha damu, dalili zake, sababu, madhara, na jinsi ya kukabiliana nayo.
Kiwango cha Chini cha Damu ni Kiasi Gani?
Kiwango cha damu hupimwa kwa kutumia kipimo cha hemoglobin (Hb), ambacho huonesha kiwango cha protini inayobeba oksijeni katika seli nyekundu za damu. Viwango vya kawaida vya hemoglobin ni:
Wanaume: 13.5 – 17.5 g/dL
Wanawake: 12.0 – 15.5 g/dL
Watoto: 11.0 – 13.5 g/dL
Wajawazito: Angalau 11.0 g/dL
Kwa hivyo, kiwango cha chini cha damu huchukuliwa pale ambapo mtu ana hemoglobin chini ya viwango hivi kulingana na jinsia, umri au hali (kama ujauzito).
Aina za Upungufu wa Damu
Aina ya upungufu wa madini ya chuma (Iron Deficiency Anemia) – ndiyo aina ya kawaida zaidi.
Anemia ya upungufu wa vitamini B12 na folic acid
Anemia ya kutokana na magonjwa sugu (kama figo au saratani)
Anemia ya kurithi (mfano Sickle Cell)
Dalili za Kiwango cha Chini cha Damu
Uchovu usio wa kawaida
Kizunguzungu au kuishiwa nguvu
Kupumua kwa shida
Moyo kwenda mbio
Ngozi kuwa ya rangi ya kijivu au njano
Kukosa hamu ya kula
Maumivu ya kichwa
Kuumwa na miguu au mikono
Ukosefu wa umakini na kumbukumbu
Sababu Zinazoweza Kusababisha Damu Kushuka
Lishe duni – kukosa vyakula vyenye madini ya chuma, B12 na folate
Upotevu wa damu – kutokana na ajali, hedhi nzito au upasuaji
Magonjwa ya mfumo wa damu
Ujauzito – mahitaji ya damu huongezeka
Kifua kikuu, malaria, au maambukizi sugu
Matumizi ya dawa fulani zinazoharibu uboho wa mifupa
Magonjwa ya kurithi
Madhara ya Kuwa na Damu Chini
Kupungua kwa uwezo wa kufanya kazi
Kupungua kwa kinga ya mwili
Hatari ya matatizo wakati wa ujauzito (mfano kuzaa mtoto njiti)
Mzunguko wa damu kuvurugika
Mshtuko wa moyo au kifo iwapo hali itapuuzwa kwa muda mrefu
Jinsi ya Kuongeza Kiwango cha Damu Haraka
1. Lishe Bora na Sahihi
Vyakula vyenye madini ya chuma: maini, mboga za majani, dagaa, samaki, nyama nyekundu
Vyakula vyenye folate: parachichi, maharagwe, karanga, kunde
Vyakula vyenye vitamini B12: maziwa, mayai, nyama, samaki
Matunda yenye vitamini C kusaidia kunyonya chuma: chungwa, limao, embe
2. Virutubisho na Dawa
Dawa za kuongeza damu (kama ferrous sulfate) kwa ushauri wa daktari
Vidonge vya folic acid na B12
Tiba ya sindano endapo hali ni mbaya
3. Kuepuka Visababishi
Acha kuvuta sigara na kunywa pombe kupita kiasi
Epuka dawa zinazoathiri uboho kama unazimeza bila ushauri
Tibu magonjwa sugu haraka [ Soma: Jinsi ya kupunguza wingi wa damu mwilini ]
FAQs – Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara
1. Kiwango cha chini cha damu ni kiasi gani kwa mtu mzima?
Chini ya 12.0 g/dL kwa wanawake na chini ya 13.5 g/dL kwa wanaume.
2. Je, mtoto anaweza kuwa na damu chini?
Ndiyo, hasa kutokana na lishe duni au upungufu wa virutubisho.
3. Je, wajawazito wanaruhusiwa kutumia dawa za kuongeza damu?
Ndiyo, lakini kwa ushauri wa daktari au mkunga.
4. Ni matunda gani yanasaidia kuongeza damu haraka?
Embe, papai, tikiti, chungwa, na zabibu.
5. Kunywa maji mengi kunasaidia kuongeza damu?
Husaidia kwa kiasi, lakini si suluhisho la msingi la kuongeza seli nyekundu.
6. Dawa ipi nzuri zaidi kuongeza damu?
Ferrous sulfate, folic acid na vitamin B12, kwa ushauri wa mtaalamu.
7. Je, mapera yanaongeza damu?
Ndiyo, yana vitamini C inayosaidia kunyonya chuma.
8. Ni muda gani huchukua kuongeza damu mwilini?
Kati ya wiki 2 hadi miezi 3 kulingana na kiwango cha upungufu na matibabu.
9. Je, kupoteza damu nyingi husababisha anemia?
Ndiyo, hasa baada ya ajali, upasuaji, au hedhi nzito.
10. Je, anemia inaweza kusababisha kifo?
Ndiyo, ikiwa haitatibiwa na ikafikia kiwango kikubwa sana.
11. Upungufu wa damu huhusiana na presha?
Hutokea peke yake lakini unaweza kuathiri mzunguko wa damu na hivyo kushusha presha.
12. Je, anemia inaambukiza?
Hapana, ni hali ya kiafya isiyoambukizwa.
13. Kwa nini wanawake hupatwa sana na anemia?
Kwa sababu ya kupoteza damu kupitia hedhi, ujauzito na lishe duni.
14. Kuna tiba za asili za kuongeza damu?
Ndiyo, mfano juisi ya beetroot, juisi ya mboga, na mchanganyiko wa asali, tangawizi na limao.
15. Je, anemia inaweza kuathiri mtoto tumboni?
Ndiyo, inaweza kusababisha uzito mdogo au kuzaliwa kabla ya wakati.
16. Mjamzito anatakiwa kuwa na kiasi gani cha hemoglobin?
Angalau 11.0 g/dL.
17. Je, mtu aliyepona anemia anaweza kuipata tena?
Ndiyo, kama hatabadilisha lishe au kutibu chanzo cha tatizo.
18. Kuna vyakula vya kuepuka ukiwa na anemia?
Ndiyo, kama chai ya maziwa baada ya chakula kwani hupunguza unyonyaji wa chuma.
19. Je, nafaka na kunde zinaongeza damu?
Ndiyo, zina madini ya chuma na folate muhimu kwa damu.
20. Je, ni salama kutumia virutubisho bila vipimo?
Hapana, unashauriwa kufanya vipimo na kupewa dawa sahihi na mtaalamu.
