Watu wengi wamezoea kusikia kuhusu upungufu wa damu, lakini wachache wanajua kuwa mwili pia unaweza kuwa na wingi wa damu kuliko kawaida – hali hii kitaalamu hujulikana kama polycythemia. Ni hali ambayo inaweza kuwa hatari kwa afya endapo haitatambuliwa na kutibiwa mapema.
Maana ya Kuwa na Wingi wa Damu Mwilini
Wingi wa damu hutokea pale ambapo mwili unatengeneza seli nyekundu za damu kwa wingi kupita kiasi. Hii husababisha damu kuwa nzito (kama inene) na hivyo kusababisha mzunguko wa damu kuwa wa polepole au kusababisha msongamano wa damu (blood clotting), jambo ambalo ni hatari kwa moyo na ubongo.
Kitaalamu, mtu anakuwa na damu nyingi endapo kiwango cha hemoglobini au hematokriti kinazidi viwango vya kawaida:
Hemoglobini ya juu kwa wanaume: zaidi ya 17.5 g/dL
Hemoglobini ya juu kwa wanawake: zaidi ya 16.5 g/dL
Dalili za Wingi wa Damu Mwilini
Kichwa kuuma mara kwa mara bila sababu ya wazi
Kizunguzungu au hisia ya kupepesuka
Ngozi kuwa na wekundu usoni au mwilini
Mapigo ya moyo kwenda kasi au kushtuka ghafla
Maumivu ya viungo au misuli
Hisia ya kuwashwa mwili mzima hasa baada ya kuoga maji ya moto
Kupumua kwa shida au kushindwa kuvuta pumzi kwa urahisi
Kupungua kwa uwezo wa kuona vizuri kwa muda mfupi
Mikono na miguu kuwa baridi au kufa ganzi
Kupata vidonda au ganzi kwenye vidole
Uchovu usioisha hata bila kufanya kazi ngumu
Kutokwa na damu puani au fizi mara kwa mara
Kutokwa jasho kupita kiasi hasa usiku
Kuhisi shinikizo kwenye kifua
Kuvimba kwa bandama au ini (mara chache)
Sababu Zinazosababisha Wingi wa Damu
Polycythemia vera (ugonjwa wa damu wa kurithi)
Kuishi kwenye maeneo ya milimani yenye hewa nyembamba
Matumizi ya sigara kwa muda mrefu
Matumizi ya dawa au homoni kama testosterone
Kuwapo kwa tatizo kwenye figo au mapafu
Matumizi ya mionzi au kemikali kwa muda mrefu
Kuwapo kwa uvimbe wa bone marrow unaozalisha damu kwa ziada
Hatari Zinazotokana na Wingi wa Damu
Kiharusi (stroke)
Shambulio la moyo (heart attack)
Damu kuganda (blood clots) kwenye miguu au mapafu
Shinikizo la juu la damu
Kupoteza fahamu ghafla
Kifo cha ghafla kutokana na mshtuko wa moyo
Namna ya Kudhibiti au Kupunguza Wingi wa Damu
Kupunguza uzito na kula lishe bora
Kuepuka sigara na pombe
Kunywa maji mengi ili kuweka damu katika hali ya kawaida
Mazoezi ya mara kwa mara (yaliyo salama)
Kuhudhuria kliniki kwa uchunguzi wa damu wa mara kwa mara
Matibabu ya kupunguza damu (phlebotomy) – hufanywa hospitalini
Kufuatilia ushauri wa daktari wa magonjwa ya damu (hematologist)[Soma:Kiwango cha damu kwa mwanaume ]
FAQs – Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara
1. Wingi wa damu ni nini?
Ni hali ambapo mwili unatengeneza seli nyekundu nyingi kupita kiasi kuliko inavyohitajika.
2. Je, wingi wa damu ni hatari?
Ndiyo, unaweza kusababisha msongamano wa damu, kiharusi, au shinikizo la damu.
3. Ni nini husababisha damu kuwa nyingi mwilini?
Polycythemia vera, uvutaji sigara, ugonjwa wa mapafu, maeneo ya juu yenye oksijeni kidogo, n.k.
4. Dalili za damu nyingi ni zipi?
Maumivu ya kichwa, weusi wa ngozi, mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida, na kupumua kwa shida.
5. Je, damu nyingi mwilini huweza kupungua?
Ndiyo, kupitia matibabu kama phlebotomy na dawa.
6. Je, unaweza kuishi na damu nyingi bila matibabu?
Si salama. Inaweza kusababisha madhara makubwa iwapo haitadhibitiwa.
7. Matibabu ya damu nyingi ni yapi?
Kutoa damu, dawa za kupunguza uzalishaji wa seli nyekundu, na lishe bora.
8. Je, wanaume huathirika zaidi na damu nyingi?
Ndiyo, Polycythemia vera huwapata zaidi wanaume.
9. Je, wanawake hupata wingi wa damu pia?
Ndiyo, lakini kwa kiwango cha chini zaidi ukilinganisha na wanaume.
10. Damu nyingi huonekana kwenye vipimo gani?
Kupitia kipimo cha hemoglobini (Hb) au hematocrit (Hct).
11. Je, damu nyingi huweza kusababisha kifo?
Ndiyo, hasa ikisababisha kuganda kwa damu kwenye ubongo au moyo.
12. Wingi wa damu huathiri tendo la ndoa?
Inaweza kusababisha uchovu au matatizo ya mzunguko wa damu kwenye viungo vya uzazi.
13. Ni vinywaji gani vinasaidia kudhibiti damu nyingi?
Maji ya kutosha, na kuepuka pombe au kafeini kupita kiasi.
14. Je, lishe inaweza kusaidia kudhibiti hali hii?
Ndiyo, lishe yenye nyuzinyuzi na matunda hupunguza hatari ya msongamano wa damu.
15. Je, mazoezi yanaweza kusaidia?
Ndiyo, lakini yafanyike kwa ushauri wa daktari.
16. Mtu anaweza kuzuia wingi wa damu?
Ndiyo, kwa kuzingatia afya bora, kuepuka sigara, na kufanya uchunguzi mara kwa mara.
17. Damu nyingi huathiri ubongo?
Ndiyo, inaweza kusababisha kiharusi au kupungua kwa uwezo wa kuona.
18. Je, polycythemia ni ugonjwa wa kurithi?
Si mara zote, lakini baadhi ya aina zake zinaweza kuwa za kurithi.
19. Je, watu wa milimani huathirika zaidi?
Ndiyo, kutokana na hewa yenye oksijeni kidogo hivyo miili yao hutoa damu nyingi.
20. Je, ni vizuri kupima damu mara kwa mara?
Ndiyo, hasa ikiwa una dalili au uko katika hatari ya kuwa na damu nyingi.
