ARVs (Antiretroviral drugs) ni tiba muhimu kwa watu wanaoishi na VVU. Wakati dawa hizi zinaokoa maisha, zinaweza pia kuambatana na dalili au mabadiliko fulani mwilini, hasa mwanzoni mwa matumizi.
Mtu Anapopata ARVs, Kuna Mabadiliko Gani?
Kwa watu wengi, kuanza kutumia ARVs huambatana na mabadiliko ya mwili au hisia. Dalili hizi hutofautiana kati ya mtu na mtu. Wengine hupata dalili kali, wengine hupata ndogo, na baadhi hawana dalili kabisa.
Dalili za Mtu Anayetumia ARVs
Baadhi ya dalili za kawaida ni:
Kichefuchefu
Kuharisha
Maumivu ya kichwa
Uchovu mwingi
Maumivu ya misuli
Kukosa usingizi
Maumivu ya tumbo
Homa nyepesi
Mabadiliko ya hamu ya kula
Donda kwenye mdomo
Mabadiliko ya rangi ya ngozi au kucha
Kusinyaa kwa mafuta ya mwili (lipodystrophy)
Dalili hizi mara nyingi huonekana ndani ya wiki za mwanzo baada ya kuanza dawa na hupungua kadri mwili unavyozoea.
Je, Dalili Hizi Ni Hatari?
Si mara zote. Dalili nyingi ni za kawaida na hupotea bila matibabu maalum. Hata hivyo, baadhi ya dalili zinaweza kuashiria tatizo kubwa na zinahitaji msaada wa daktari.
Jinsi ya Kukabiliana na Dalili za ARVs
Kunywa dawa kila siku bila kuruka
Kula vyakula vyenye afya
Kunywa maji mengi
Pumzika vya kutosha
Fanya mazoezi mepesi
Zungumza na daktari wako kuhusu madhara yanayokusumbua
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
Je, ni kawaida kupata kichefuchefu baada ya kuanza ARVs?
Ndiyo, ni mojawapo ya dalili za muda mfupi zinazopungua baada ya siku chache hadi wiki.
Kwa muda gani dalili za mwanzo za ARVs hudumu?
Kwa kawaida, dalili za awali hudumu kwa wiki mbili hadi sita. Ikiwa zitaendelea, muone daktari.
Je, mtu anaweza kuwa na ARVs bila kupata dalili yoyote?
Ndiyo, baadhi ya watu hawapati dalili kabisa. Hii ni kawaida na haimaanishi kuwa dawa hazifanyi kazi.
Ni dalili gani zinaonyesha kuwa ARVs hazifai au hazifanyi kazi vizuri?
Dalili kama uchovu uliokithiri, homa ya mara kwa mara, kupungua kwa uzito, au virusi kuongezeka kwenye vipimo zinaweza kuashiria hitilafu.
Je, kupungua kwa mafuta usoni au kwenye mikono ni kawaida?
Ndiyo, hali hii inaitwa lipodystrophy na ni miongoni mwa madhara ya muda mrefu ya ARVs fulani.
Je, ARVs zinaweza kusababisha msongo wa mawazo?
Ndiyo, baadhi ya dawa za ARVs huathiri mfumo wa fahamu na kusababisha mabadiliko ya kihisia au msongo.
Je, kuna ARVs ambazo hazina madhara kabisa?
Dawa zote zinaweza kuwa na madhara, lakini kuna ARVs zenye madhara madogo au yasiyo ya kawaida kwa watu wengi.
Ni lini mtu anapaswa kubadilishiwa ARVs?
Ikiwa mtu anapata madhara makubwa au virusi havipungui baada ya muda, daktari anaweza kupendekeza mabadiliko ya dawa.
Je, maumivu ya tumbo yanaweza kutokana na ARVs?
Ndiyo, hasa mwanzoni mwa matumizi. Ikiwa yanaendelea, muone daktari.
Je, usingizi wa shida ni dalili ya kutumia ARVs?
Ndiyo, baadhi ya watu huripoti kupata usingizi wa shida, ndoto mbaya, au kukosa usingizi.
Je, mtu anahitaji kula chakula maalum wakati wa kutumia ARVs?
Hapana, lakini kula lishe bora husaidia mwili kustahimili dawa vizuri zaidi.
Je, ARVs zinaweza kuathiri ini au figo?
Ndiyo, baadhi ya dawa zinaweza kuwa na athari kwa ini au figo, hivyo vipimo vya mara kwa mara ni muhimu.
Je, mtu anaweza kuendelea kufanya kazi au michezo akiwa kwenye ARVs?
Ndiyo kabisa. ARVs zinasaidia mtu kuishi maisha ya kawaida ikiwa anazitumia ipasavyo.
Je, kuna tiba mbadala kwa ARVs?
Hapana, hadi sasa hakuna tiba mbadala iliyothibitishwa kuchukua nafasi ya ARVs.
Je, madhara ya ARVs huathiri uwezo wa kuzaa?
Madhara haya ni nadra. Watu wengi wanaweza kupata watoto salama wakiwa kwenye ARVs kwa uangalizi wa kitabibu.
Ni vyakula gani vinaweza kusaidia kupunguza dalili za ARVs?
Vyakula vyenye vitamini, matunda, mboga mbichi, na maji mengi husaidia kuboresha mwitikio wa mwili.
Je, mtu anaweza kusafiri au kuishi maisha ya kawaida akiwa kwenye ARVs?
Ndiyo. Cha muhimu ni kuhakikisha unachukua dawa zako kwa wakati na kuwa na akiba ya kutosha unaposafiri.
Je, vipimo vya damu ni muhimu wakati wa kutumia ARVs?
Ndiyo, husaidia kufuatilia afya ya ini, figo, kiwango cha virusi na kinga ya mwili.
Je, mtu anahitaji kubadilisha ARVs kila baada ya muda?
La, kama dawa zinafanya kazi na hazisababishi madhara, hakuna sababu ya kubadilisha.
Je, mtu anaweza kuacha kutumia ARVs ikiwa anajisikia vizuri?
Hapana. Kuacha kutumia dawa kunaweza kusababisha virusi kuongezeka na kujenga usugu wa dawa.
Je, ni salama kutumia ARVs pamoja na dawa zingine?
Ni vyema kumwambia daktari kuhusu dawa zote unazotumia ili kuzuia mwingiliano wa dawa (drug interactions).
