Katika zama za sasa ambapo Virusi vya Ukimwi (VVU) vimeenea katika jamii nyingi duniani, watu wengi wameendelea kuuliza swali moja muhimu: Je, mtu anayepata tiba ya ARVs (antiretroviral therapy) bado anaweza kuambukiza wengine? Swali hili lina uzito mkubwa, hasa kwa wapenzi, wanandoa, familia, na hata jamii kwa ujumla.
ARVs ni nini?
ARVs (Antiretroviral drugs) ni dawa zinazotumika kudhibiti maambukizi ya Virusi vya Ukimwi (VVU). Hazitibu kabisa, lakini hupunguza kiasi cha virusi mwilini hadi kiwango cha chini sana, kiasi kwamba haviwezi kuonekana kwa vipimo vya kawaida. Hii huitwa viwango visivyogundulika vya virusi (“undetectable viral load”).
Je, mtu anayetumia ARVs anaweza kuambukiza?
Kwa kifupi: Ikiwa mtu anatumia ARVs ipasavyo na ana kiwango kisichogundulika cha virusi, hawezi kuambukiza wengine kwa ngono. Hii inajulikana kimataifa kama:
U=U (Undetectable = Untransmittable)
Maana yake: Kiwango kisichogundulika = Hakiwezi kuambukizwa.
Faida za kutumia ARVs
Kupunguza kiasi cha virusi mwilini
Kuimarisha kinga ya mwili
Kuongeza muda wa kuishi kwa afya njema
Kuzuia kuambukiza wengine
Kuboresha ubora wa maisha
Mambo ya kuzingatia
ARVs lazima zitumike kila siku bila kukosa
Vipimo vya mara kwa mara ni muhimu ili kuthibitisha kiwango cha virusi
Kuanza matibabu mapema hutoa matokeo bora zaidi
Matumizi sahihi ya ARVs huzuia maendeleo ya UKIMWI
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
**Je, mtu aliye kwenye ARVs anaweza kuambukiza kupitia ngono?**
Ndiyo, ikiwa kiwango cha virusi bado kiko juu. Lakini ikiwa kiwango kiko chini sana hadi hakigundulikani, basi hawezi kuambukiza.
**Je, ARVs zinazuia kabisa maambukizi ya VVU kwa wenza?**
Ndiyo, iwapo mtu anatumia ARVs ipasavyo na virusi havigunduliki, hawezi kumwambukiza mwenza wake kwa njia ya ngono.
**Ni muda gani huchukua kwa virusi kufikia kiwango kisichogundulika baada ya kuanza ARVs?**
Kawaida huchukua wiki 8 hadi 24 kwa mtu kufikia kiwango kisichogundulika cha virusi endapo anatumia dawa ipasavyo.
**Je, ninaweza kuambukizwa kutoka kwa mtu mwenye VVU anayepata ARVs lakini bado ana virusi vinavyogundulika?**
Ndiyo. Ikiwa bado ana kiwango cha virusi kinachogundulika, bado anaweza kuambukiza.
**Je, kutumia ARVs kunaondoa kabisa VVU mwilini?**
La, ARVs haziondoi virusi kabisa, zinadhibiti tu kuenea kwa virusi hadi visiwepo kwenye damu kwa vipimo.
**Kwanini ni muhimu kupima kiwango cha virusi mara kwa mara?**
Ili kuhakikisha ARVs zinafanya kazi vizuri na virusi vimefikia au vinaelekea kufikia kiwango kisichogundulika.
**Je, mtu anaweza kuwa na kiwango kisichogundulika lakini bado akaambukiza?**
Hapana. Tafiti zimeonyesha kuwa mtu mwenye kiwango kisichogundulika hawezi kuambukiza kwa njia ya ngono.
**Je, kuna hatari yoyote ikiwa mtu atasahau kutumia ARVs kwa siku moja au mbili?**
Ndiyo. Kusahau kutumia dawa kunaweza kuruhusu virusi kuongezeka na hata kuanzisha usugu kwa dawa.
**Je, mtu mwenye VVU anayepata ARVs anaweza kupata watoto wasio na maambukizi?**
Ndiyo. Kwa msaada wa matibabu na ushauri wa kitaalam, uwezekano wa kuambukiza mtoto hupungua hadi kuwa karibu na sufuri.
**Je, mtu anaweza kuambukizwa VVU kwa kutumia vitu kama sahani au vyoo?**
Hapana. VVU haviambukizwi kwa njia hiyo. Huambukizwa kupitia damu, shahawa, majimaji ya uke, au maziwa ya mama.
**Je, ARVs zina madhara gani?**
Baadhi ya watu hupata madhara kama kichefuchefu, maumivu ya kichwa, au uchovu, lakini mengi hupungua kadri muda unavyosonga.
**Je, mtu anaweza kuacha kutumia ARVs iwapo anajisikia vizuri?**
Hapana. ARVs hazipaswi kuachwa hata kama mtu anajisikia vizuri. Kuacha kunaweza kuruhusu virusi kuongezeka tena.
**ARVs hutolewa bure au kwa gharama?**
Katika nchi nyingi, ikiwemo Tanzania na Kenya, ARVs hutolewa bure katika vituo vya afya vya serikali.
**Ni nini hufanyika kama mtu akiambukizwa VVU na kuchelewa kuanza ARVs?**
Kuchelewa kunaweza kuruhusu virusi kudhuru kinga ya mwili zaidi, lakini kuanza matibabu bado kuna faida kubwa.
**Je, mtu anayepata ARVs anaweza kuishi maisha marefu?**
Ndiyo. Watu wengi wanaotumia ARVs ipasavyo huishi maisha marefu kama watu wengine.
**Je, ARVs zinaweza kutumika kama njia ya kuzuia VVU kabla ya maambukizi?**
Ndiyo, kuna dawa maalum zinazoitwa PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) kwa watu ambao hawajaambukizwa lakini wako kwenye hatari.
**Je, mtu anaweza kuambukizwa ikiwa anatumia kondomu pamoja na ARVs?**
Uwezekano ni mdogo sana. Kondomu huongeza ulinzi, hasa kama mtu hajafikia kiwango kisichogundulika.
