Mafuta ya mnyonyo (castor oil) ni maarufu kwa matumizi ya nje kama kutibu ngozi, nywele na maumivu ya misuli. Hata hivyo, matumizi yake ya kunywa bado yamekuwa yakijadiliwa sana kwa sababu yanaweza kusababisha athari mbalimbali mwilini. Ingawa baadhi ya watu hutumia kwa kusafisha tumbo au kuharisha, ukweli ni kwamba kuna madhara mengi yanayoweza kujitokeza ikiwa yatatumika vibaya.
Mafuta ya Mnyonyo ni Nini?
Ni mafuta yanayotokana na mbegu za mnyonyo yenye kiambata kikuu kinachoitwa ricinoleic acid. Kiambata hiki kina nguvu sana na kinafanya mafuta haya kuwa laxative (kusafisha tumbo), lakini pia yana uwezo wa kusababisha matatizo makubwa endapo yatatumika vibaya.
Madhara ya Kunywa Mafuta ya Mnyonyo
1. Kuharisha Kupita Kiasi
Hii ndiyo athari kubwa zaidi. Mafuta ya mnyonyo yanafanya utumbo kusukuma kwa nguvu na kusababisha kuharisha sana.
2. Maumivu Makali ya Tumbo
Kwa sababu ya msukumo mkali wa utumbo, unaweza kupata maumivu ya tumbo, kukakama, au tumbo kujaa gesi.
3. Upungufu wa Maji Mwilini (Dehydration)
Kuharisha kunapokuwa kupita kiasi, mwili hupoteza maji na chumvi muhimu.
4. Kizunguzungu na Uchovu
Ni matokeo ya kushuka kwa kiwango cha maji na madini mwilini.
5. Kichefuchefu na Kutapika
Baadhi ya watu hupata kichefuchefu mara tu baada ya kunywa, au kutapika kutokana na ukali wa mafuta hayo.
6. Kupungua kwa Madini Mwilini (Electrolytes Imbalance)
Mwili ukipoteza madini kama sodium, potassium na magnesium unaweza kuhisi udhaifu uliokithiri.
7. Athari kwa Figo
Matumizi makubwa au ya muda mrefu yanaweza kuongeza mzigo kwenye figo na kusababisha uharibifu.
8. Kusababisha Kuzidi Kusonga kwa Utumbo (Hyperstimulation)
Hii inaweza kusababisha utumbo kufanya kazi kupita kiasi na kuleta uchovu wa utumbo.
9. Misuli Kukakamaa
Upungufu wa madini ya mwili husababisha mikono na miguu kukakamaa.
10. Kuathiri Mimba (Kwa Wanawake)
Mafuta ya mnyonyo yanaweza kusababisha uterasi kukaza na kuchochea uchungu — hivyo yanaweza kusababisha kuharibika kwa mimba.
11. Kuathiri Tiba Unazotumia
Kwa watu wanaotumia dawa kama za presha, kisukari au antibiotics, mafuta haya yanaweza kupunguza au kuongeza nguvu ya dawa.
Ni Nani Hatakiwi Kunywa Mafuta ya Mnyonyo?
Wajawazito (yanaweza kuleta uchungu wa mapema)
Wenye vidonda vya tumbo
Wenye matatizo ya figo
Watoto chini ya miaka 12
Wale wanaotumia dawa za presha au kisukari
Wenye matatizo ya moyo
Watu wenye upungufu wa maji mwilini
Watu waliofanyiwa upasuaji hivi karibuni
Je, Ni Salama Kunywa Mafuta ya Mnyonyo?
Kwa ujumla, si salama kuyatumia bila ushauri wa daktari, hasa kwa kusafisha tumbo au kupunguza uzito. Kunywa bila kipimo cha kitaalamu kunaweza kusababisha madhara makubwa kama tulivyoona.
Jinsi Mafuta ya Mnyonyo Yanavyoleta Madhara
Huchochea misuli ya utumbo kupita kiasi
Huvuruga chumvi na madini mwilini
Huongeza kasi ya kupitisha chakula bila kufyonzwa
Husukuma maji kutoka kwenye tishu kwenda kwenye utumbo
Husababisha mwili kushindwa kudhibiti maji na chumvi
Mbadala Salama wa Kusafisha Tumbo (Badala ya Mafuta ya Mnyonyo)
Kunywa maji ya uvuguvugu
Kunywa juisi ya limao + asali
Kula tunda la papai
Kunywa maji ya chumvi (salt water flush) kwa vipimo sahihi
Kula mboga zenye fiber nyingi
Kutumia dawa salama za daktari kama lactulose au ORS
