Mada ya leo ni kuhusu bei ya ufuta kwa kilo nchini Tanzania — hasa msimu wa mauzo na ushindani wa soko la zao hilo. Zao la ufuta (oil palm) limekuwa sehemu ya mkakati wa utofauti wa kilimo pamoja na kuongeza kipato kwa wakulima, hivyo ni muhimu kuelewa hali ya bei yake.
Hali ya Soko hivi karibuni
Kwa mujibu wa takwimu za Wizara ya Kilimo, msimu wa mauzo wa 2024/2025 ulijumuisha kuuza kilo 13,353,426 za ufuta ghafi; thamani yake ilikuwa takriban Sh 44.7 bilioni. Katika mnada ambao wakulima na wanunuzi walishindana, bei kwa kilo ilizingatiwa kama ifuatavyo:
Wilayani Na Mikoa ya Lindi/Mtama — mnada wa kwanza: bei ya juu Sh 2,710 kwa kilo, bei ya chini Sh 2,510.
Kwa mikoa mingine, bei ya juu hadi Sh 3,200 kwa kilo. Kwa mfano mkoa wa Songwe mnada ulioripotiwa bei ya juu Sh 3,200 kwa kilo.
Pia, kuna taarifa ya mnada mwingine ukiuza ufuta kwa bei ya juu Sh 3,570 na chini Sh 3,350 kwa kilo.
Kwa hivyo, unaweza kuona kuwa kiwango cha bei kinaweza kuwa kati ya ~ Sh 2,500 hadi ~Sh 3,500 kwa kilo, kulingana na mkoa, soko, na msimu.
Sababu zinazoathiri bei
Mazao yaliokusanywa / msimu wa kuwa soko – Kadri zao linavyopatikana kwa wingi, bei inaweza kushuka.
Ushindani wa wanunuzi – Minada iliyokuwa na wanunuzi wengi ilitoa bei nzuri zaidi. Kwa mfano, mfumo wa minada ya kidijitali ulisaidia kupata bei ya juu.
Ubora wa zao – Ufuta ghafi uliosafishwa vizuri na kujulikana kwa unyevu mdogo, uchafu mdogo, huuzwa bei nzuri zaidi.
Gharama za uchukuzi na miundombinu – Ikiwa eneo ni umbali mkubwa kutoka soko, gharama zinaweza kuongezeka na kupunguza bei ya net kwa mkulima.
Sheria na utaratibu wa soko – Mfumo wa stakabadhi ghalani na utekelezaji wa minada umeonesha kwamba huweza kuongeza uwazi na bei bora kwa wakulima.
Athari kwa wakulima na wafanyabiashara
Wakulima: Wana nafasi ya kupata kipato bora ikiwa wataunganisha na vyama vya ushirika, kusuluhisha miundombinu ya uhifadhi, na kupeleka zao kwa wakati na kwa ubora unaokubalika.
Wafanyabiashara/wauzaji: Wanahitaji kuwa na mtandao mzuri wa wakulima, ushindani mzuri katika minada, na ufuatiliaji wa bei kwenye vituo vya soko ili kunufaika.
Mazingira ya biashara: Kwa kuwa bei zinaweza kutofautiana sana mkoa hadi mkoa, ni muhimu kwa wahusika kujua hali ya soko la eneo lao kwa wakati muafaka.
Mikakati ya kuboresha hali ya bei
Kuendeleza na kuboresha minada za kidijitali na mfumo wa stakabadhi ghalani ili kuongeza uwazi na ushindani.
Kuhimiza wakulima kujiunga na vyama vya ushirika ili kupata nguvu ya pamoja, miundo ya kujihifadhi, na ushauri wa kilimo.
Kuboresha upatikanaji wa mafunzo ya uzalishaji bora, uhifadhi, na usafirishaji ili kuchangia zao la ubora wa juu.
Serikali/waendeshaji wa soko kupima na kutoa taarifa za bei za mara kwa mara ili wakulima wawe na habari za kutosha kabla ya kuuza.
