Alizeti ni zao muhimu sana nchini Tanzania, likitumika kwa mafuta, chakula, na biashara. Mashudu ya alizeti, ambayo ni mbegu zilizopo ndani ya shina la alizeti, ni sehemu ya msingi kwa uzalishaji wa mafuta. Kujua bei ya mashudu ya alizeti ni muhimu kwa wakulima, wauzaji, na wajasiriamali wa mafuta.
Mashudu ya Alizeti ni Nini?
Mashudu ni mabegi madogo yanayozalishwa na shina la alizeti. Kila shina lina mashudu mengi, na ndani ya kila shudu kuna mbegu za alizeti. Mbegu hizi ndizo zinazotumika:
Kulelea zao jipya
Kutoa mafuta
Kuuza sokoni kama mbegu safi au kusindikwa
Kila mashudu linapimwa kwa kilo, na kutoka kilo moja za mashudu unaweza kupata mafuta kadiri ya kiwango cha mafuta kwenye mbegu.
Bei ya Mashudu ya Alizeti Sokoni
Bei ya mashudu ya alizeti inatofautiana kulingana na:
Ubora wa mbegu ndani ya shudu
Eneo la uzalishaji
Msimu wa mavuno
Mahitaji sokoni
Kwa wastani:
Mashudu ya alizeti safi: TZS 3,000 – 5,000 kwa kilo
Mashudu ya alizeti ya mchanganyiko au yenye unyevu: TZS 2,000 – 3,500 kwa kilo
Mikoa Yenye Bei Nafuu
Mbeya
Rukwa
Ruvuma
Songwe
Mikoa Yenye Bei ya Juu
Dar es Salaam
Arusha
Mwanza
Gharama ya usafirishaji na mahitaji sokoni ndiyo msingi wa tofauti hii.
Kiasi cha Mafuta Kinachopatikana Kutoka Mashudu
Kila kilo la mashudu ya alizeti lina karibu 35% – 45% mafuta kulingana na aina ya mbegu na unyevunyevu.
Hesabu ya takriban:
Kilo 1 la mashudu × 35% = 0.35 lit
Kilo 1 la mashudu × 40% = 0.40 lit
Kilo 1 la mashudu × 45% = 0.45 lit
Kwa hiyo, kilo 10 za mashudu safi zinaweza kutoa 3.5 – 4.5 lit za mafuta.
Sababu Zinazoathiri Bei ya Mashudu
Ubora wa Mashudu – Mashudu yenye mbegu bora hupanda bei.
Mvua na Msimu wa Mavuno – Upatikanaji mkubwa hupunguza bei, ukosefu hupandisha.
Mahitaji ya Viwanda vya Mafuta – Viwanda vinaponunua mashudu kwa wingi, bei hupanda.
Gharama za Usafirishaji – Mashudu yanapofika masoko ya miji, gharama huongeza bei.
Aina ya Mbegu – Hybrid hutoa mafuta zaidi kuliko mbegu za kiasili, hivyo mashudu yao hupanda bei.
Ushauri kwa Wakulima na Wajasiriamali
Nunua au uuze mashudu safi ili kupata bei bora.
Hifadhi mashudu vizuri, epuka unyevu na uchafu.
Wakulima wa mafuta wanaweza kupanga mauzo ya mashudu kwa mikoa yenye viwanda vya mafuta.
Angalia soko kabla ya kuuza ili kupata bei nzuri.
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
Bei ya mashudu ya alizeti ni kiasi gani?
TZS 3,000 – 5,000 kwa kilo kwa mashudu safi; 2,000 – 3,500 kwa kilo kwa mashudu yenye unyevu au mchanganyiko.
Kila kilo la mashudu linatoa mafuta kiasi gani?
Kati ya 0.35 – 0.45 lit, kulingana na mbegu na unyevunyevu.
Ni mikoa ipi yenye mashudu nafuu?
Mbeya, Rukwa, Ruvuma, Songwe.
Ni mikoa ipi yenye mashudu ghali?
Dar es Salaam, Arusha, Mwanza.
Kwanini mashudu ya Dar es Salaam huwa ghali?
Gharama ya usafirishaji na mahitaji makubwa sokoni.
Kwanini mashudu yenye unyevu ni nafuu?
Kwa sababu huchangia kupoteza mafuta na kuharibika haraka.
Mbegu za hybrid zinatoa mafuta mengi kuliko gani?
Mashudu ya hybrid hupanda bei na kutoa mafuta kati ya 40–45%.
Mbegu za kiasili zinatoa mafuta kiasi gani?
Kawaida 35–38%.
Je, mashudu yanapandwa lini?
Kwa kawaida wakati wa msimu wa mvua, Juni–Desemba.
Kiasi cha mashudu kinategemea nini?
Ubora wa mbegu, unyevu, aina ya shina, na hali ya hewa.
Mashudu ya alizeti hufaa kuuzwa sokoni?
Ndiyo, ikiwa yamesafishwa na kavu.
Ni mashine gani bora ya kukamua mashudu?
Mashine za kisasa hutoa mafuta mengi na kwa ufanisi zaidi.
Je, kila kilo la mashudu hupata mafuta yote?
Hapana, kiasi kidogo hupotea baada ya kuchujwa na uchakataji.
Gunia moja la mashudu linatoa lita ngapi?
Gunia la kilo 70–80 linaweza kutoa lita 24–36 za mafuta, kulingana na mashudu na mbegu.
Ni gharama gani za kuuza mashudu sokoni?
Gharama za usafirishaji, usafishaji, na mara nyingine kodi ya soko.
Mbegu safi zinapendekezwa kwa mashudu?
Ndiyo, hupanda bei na kutoa mafuta zaidi.
Ni faida gani za kuuza mashudu?
Uwezo wa kupata mapato haraka, kuanza biashara ya mafuta, na kuuza mbegu safi kwa wakulima wengine.
Je, mashudu yanaweza kuhifadhiwa kwa muda mrefu?
Ndiyo, kwa mashine ya kavu na ghala lisilo na unyevu, hadi miezi 6–12.
Mbegu OPV zinatoa mashudu bora?
Ndiyo, hutoa mafuta vizuri na zinastahimili hali ya hewa.
Ni muda gani wa kuuza mashudu sokoni?
Baada ya mavuno, mara nyingi Julai–Desemba.
