Ufahamu Ugonjwa wa Homa ya Nyani (Monkey pox) – Dalili, Matibabu na Kinga kupitia makala hii utaweza kuuahamu kwa kina huu ugonjwa .
Homa ya nyani ni nini?
Homa ya nyani ni kirusi ambacho wanasayansi walikibaini kwa nyani kwa mara ya kwanza mwaka 1958, na jina hili la “Monkeypox” ndiyo lilitokana na ugunduzi huo Kirusi hiki kilibainika kwa binadamu kwa mara ya kwanza mwaka 1970 Ugonjwa wa homa ya nyani unatoka kwenye familia moja ya kirusi kinachofanana na kama kile cha ugonjwa wa ndui (smallpox), lakini hakisababishi ugonjwa hatari sana kama ilivyo kile kinachosababisha ugonjwa wa ndui
Wakati tukiandika makala hii, WHO iko katika mchakato wa kufafanua majina mapya ya kirusi cha homa ya nyani na aina zake
Kuna aina 2 za homa ya nyani: clade I (zamani ilifahamika kama aina ya Bonde la Kongo) na clade II (zamani ilifahamika kama aina ya Afrika Magharibi)
Uchunguzi wa kipimo cha PCR unaonyesha kuwa mlipuko wa sasa umesababishwa na clade II, ambayo huwa na dalili zisizo kali zaidi kuliko clade I
Aina za Mpox
- Afrika ya Kati (Bonde la Kongo) Clade:
- Fomu kali zaidi na inayoweza kupitishwa.
- Kiwango cha juu cha vifo (hadi 10%).
- Clade ya Afrika Magharibi:
- Aina kali ya ugonjwa huo.
- Kiwango cha chini cha vifo (karibu 1%).
Dalili za Mpox
Dalili za Monkeypox huanza kati ya siku 5 hadi 21 baada ya mtu kuambukizwa. Dalili hizi zinaweza kugawanywa katika awamu mbili:
1. Awamu ya Kwanza: Dalili za Kawaida
Hii ni awamu ya mwanzo ya ugonjwa, ambayo mara nyingi hukaribiana na dalili za mafua, na inajumuisha:
- Homa kali
- Kuhisi baridi na kutetemeka
- Uchovu mkubwa
- Maumivu ya misuli na mgongo
- Kuumwa kichwa
- Kuvimba kwa tezi za limfu (lymph nodes)
2. Awamu ya Pili: Upele na Malengelenge
Baada ya siku chache za dalili za kwanza, mgonjwa huanza kupata upele, ambao hupitia hatua mbalimbali:
- Mwanzo wake, upele unaonekana kama vipele vidogo vyenye rangi nyekundu.
- Baadaye, vipele hivyo hugeuka na kuwa malengelenge yaliyojaa maji.
- Malengelenge hupasuka na kutoa usaha kisha hukauka na kuacha mabaka kwenye ngozi.
- Upele huu huenea sehemu mbalimbali za mwili, mara nyingi huanzia usoni kisha kusambaa hadi kwenye viganja vya mikono, nyayo za miguu, na sehemu nyingine za mwili.
Je, unaipataje?
Monkeypox inaweza kuambukizwa wakati mtu yuko karibu na mtu aliyeambukizwa. Virusi vinaweza kuingia mwilini kupitia ngozi iliyo na jeraha au michubuko, kwa njia ya upumuaji au kupitia macho, pua au mdomo.
Inaweza pia kuenezwa kwa kugusana na wanyama walioambukizwa kama vile nyani, panya na kindi , au kwa vitu kama vile matandiko na nguo.
Matibabu ya Mpox
Kwa sasa, hakuna tiba maalum ya virusi vya Monkeypox. Hata hivyo, matibabu yanazingatia kupunguza dalili na kusaidia mwili kupambana na virusi. Njia zinazotumika ni:
- Kutumia dawa za kupunguza maumivu na homa kama vile ibuprofen au paracetamol.
- Kunywa maji ya kutosha ili kuzuia upungufu wa maji mwilini.
- Kupumzika vya kutosha ili mwili uweze kupambana na virusi kwa ufanisi.
- Matumizi ya antiviral kama vile Tecovirimat (Tpoxx) kwa wagonjwa walio katika hatari kubwa ya kupata madhara makubwa.
- Matunzo ya ngozi kwa kuosha sehemu zilizoathiriwa kwa upole na kutumia mafuta ya kuzuia kukauka kwa ngozi.
Njia za Kuzuia Maambukizi ya Mpox
Ili kuzuia maambukizi ya Monkeypox, ni muhimu kufuata tahadhari zifuatazo:
1. Epuka Mgusano wa Moja kwa Moja na Watu Walioambukizwa
Ikiwa mtu ana dalili za Mpox, ni vyema kuepuka mgusano wa karibu naye ili kuzuia kuenea kwa ugonjwa.
2. Osha Mikono Mara kwa Mara
Matumizi ya maji safi na sabuni ni muhimu kwa kuondoa virusi vilivyoko kwenye mikono.
3. Epuka Kushiriki Vitu Binafsi
Usishiriki mavazi, mashuka, au vitu vingine vya binafsi na mtu aliyeambukizwa.
4. Chanjo Dhidi ya Monkeypox
Chanjo kama JYNNEOS na ACAM2000 zimeidhinishwa kwa ajili ya kinga dhidi ya virusi vya Monkeypox, hasa kwa wale walio katika hatari kubwa ya kuambukizwa.
5. Uangalifu kwa Wanyama wa Porini
Epuka kushika au kula nyama ya wanyama wa porini ambao wanaweza kubeba virusi vya Monkeypox.
