Ugonjwa wa Mpox (awali ukijulikana kama Monkeypox) ni ugonjwa wa virusi unaoambukiza kutoka kwa wanyama kwenda kwa binadamu, na pia unaweza kuambukizwa kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine. Ugonjwa huu umekuwa ukienea katika maeneo mbalimbali duniani, na umekuwa tishio la kiafya kutokana na dalili zake zinazofanana na ndui (smallpox) lakini kwa kiwango kidogo cha hatari.
Mpox ni Nini?
Mpox ni ugonjwa wa virusi unaosababishwa na virusi vya monkeypox. Ugonjwa huu ulianzia Afrika ya Kati na Magharibi lakini umeanza kuripotiwa duniani kote, hata katika maeneo ambayo haukuwa wa kawaida. Unasambazwa kupitia mawasiliano ya karibu na mtu au mnyama aliyeambukizwa, pamoja na kugusa vitu vilivyochafuliwa na virusi.
Dalili za Ugonjwa wa Mpox
Dalili huanza kuonekana kati ya siku 5 hadi 21 baada ya kuambukizwa, na huweza kudumu kwa wiki 2 hadi 4. Dalili kuu ni:
Homa kali
Kuchoka na maumivu ya mwili
Maumivu ya kichwa
Maumivu ya mgongo na misuli
Uvimbaji wa tezi za limfu (lymph nodes)
Vipele vinavyoanza kama vipele vya kawaida na kugeuka kuwa vidonda vinavyopasuka
Vipele husambaa usoni, viganjani, miguuni, kifuani, sehemu za siri na hata mdomoni
Kuhisi baridi au kutetemeka
Tofauti na magonjwa mengine kama ndui, uvimbe wa tezi za limfu ni kipengele cha kipekee cha mpox.
Sababu na Njia za Maambukizi ya Mpox
Mpox husababishwa na virusi vya monkeypox vilivyo kwenye familia ya virusi vya orthopox. Njia kuu za maambukizi ni:
1. Maambukizi kutoka kwa wanyama kwenda kwa binadamu
Kugusa damu, majimaji au nyama ya wanyama walioambukizwa (hususan tumbili, panya wa porini, nk.)
Kuumwa au kukwaruzwa na mnyama aliyeambukizwa
2. Maambukizi kutoka kwa binadamu kwenda kwa binadamu
Kupitia mate, mafua au matone ya kupumua kutoka kwa mtu aliyeambukizwa
Kugusa ngozi au majimaji kutoka kwenye vipele vya mtu aliyeambukizwa
Kutumia nguo, mashuka au vitu vingine vya mtu mwenye maambukizi
Mahusiano ya karibu ya kimwili, hasa ngono isiyo salama
Watu Walio Katika Hatari Zaidi
Watoa huduma za afya
Watu wanaoshiriki ngono isiyo salama
Watoto na watu wenye kinga dhaifu ya mwili (immunocompromised)
Wanaoshughulika na wanyama wa porini au nyama ya pori
Tiba ya Ugonjwa wa Mpox
Kwa sasa, hakuna dawa mahususi ya kutibu mpox, lakini matibabu hulenga kupunguza dalili na kusaidia kinga ya mwili kupambana na virusi. Hatua zinazochukuliwa ni:
1. Tiba ya Dalili
Kutumia dawa za kushusha homa kama paracetamol
Kutumia dawa za kupunguza maumivu
Kutunza usafi wa ngozi iliyoathirika ili kuzuia maambukizi ya bakteria
2. Uangalizi wa karibu
Wagonjwa wenye mpox kali huhitaji kulazwa hospitalini
Wale wenye kinga dhaifu hupatiwa uangalizi wa karibu zaidi
3. Kinga
Chanjo dhidi ya ndui (smallpox vaccine) imeonekana kusaidia kuzuia mpox pia
Chanjo mpya kama JYNNEOS na ACAM2000 zimeruhusiwa kwa matumizi dhidi ya mpox katika baadhi ya nchi
Njia za Kujikinga na Mpox
Epuka kushika wanyama wa porini au nyama yao bila vifaa kinga
Vaeni glovu na barakoa unapohudumia mgonjwa
Epuka kugusa vipele vya mtu mwenye dalili
Tumia vifaa vya kinga binafsi (PPE) kwa watoa huduma
Epuka kushiriki vitu binafsi kama mashuka, nguo, taulo, nk.
Fanya ngono salama au epuka kabisa kama kuna dalili
Osha mikono mara kwa mara kwa sabuni au sanitizer
Mpox kwa Watoto na Wanawake Wajawazito
Mpox inaweza kuwa hatari zaidi kwa watoto wadogo, wanawake wajawazito, na watu wenye upungufu wa kinga. Inaweza kusababisha matatizo makubwa kama:
Maambukizi ya bakteria
Ugonjwa wa mapafu (pneumonia)
Maambukizi ya macho (ambayo huweza sababisha upofu)
Kwa wanawake wajawazito, mpox inaweza kusababisha matatizo kwa mtoto tumboni
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
Mpox inaambukizwa kwa njia gani?
Mpox huambukizwa kupitia mate, matone ya kupumua, kugusa vipele vya mgonjwa au vitu vya mgonjwa kama mashuka, taulo au nguo.
Mpox ni ugonjwa hatari kiasi gani?
Mpox si hatari sana kama ndui, lakini inaweza kuwa mbaya kwa watu wenye kinga dhaifu, watoto, na wajawazito.
Je, kuna chanjo ya mpox?
Ndiyo. Chanjo za ndui kama JYNNEOS na ACAM2000 zinaweza kutumika kusaidia kinga dhidi ya mpox.
Mpox hutibiwa kwa dawa gani?
Hakuna dawa maalum, lakini tiba inalenga kupunguza dalili. Wagonjwa hupewa dawa za homa, maumivu, na uangalizi maalum.
Mpox hupona yenyewe?
Kwa wengi, dalili hupungua ndani ya wiki 2 hadi 4 bila matatizo makubwa, lakini wengine huhitaji matibabu ya karibu.
Ni tofauti gani kati ya mpox na ndui?
Mpox na ndui zinafanana lakini mpox huwa na uvimbe wa tezi za limfu, hali ambayo haitokei kwa ndui.
Je, watu wanaweza kupata mpox mara mbili?
Ni nadra, lakini kama kinga ya mwili haijajengwa vizuri au virusi vimebadilika, inawezekana kupata tena.
Je, mpox huambukizwa kwa ngono?
Ndiyo, hasa kupitia mawasiliano ya karibu ya ngozi kwa ngozi au kugusa vipele vya sehemu za siri.
