Dalili za Ugonjwa Wa Kifua Kikuu (TB),Sababu na ,Tiba na Jinsi ya kujikinga

Kifua kikuu, au TB (Tuberculosis) kwa jina la kitaalamu, ni ugonjwa wa kuambukiza unaosababishwa na bakteria aina ya Mycobacterium tuberculosis. Ugonjwa huu hushambulia hasa mapafu, lakini pia unaweza kuathiri viungo vingine kama mifupa, ubongo, figo, tezi na hata uti wa mgongo.

Kwa kuwa kifua kikuu bado ni tatizo kubwa la kiafya katika mataifa mengi, hususani Afrika, ni muhimu kuelewa dalili zake, chanzo chake, tiba na jinsi ya kujikinga.

Kifua Kikuu ni Nini?

Kifua kikuu ni ugonjwa wa kuambukiza unaosababishwa na vijidudu vya bakteria vinavyoitwa Mycobacterium tuberculosis. Bakteria hawa huambukizwa kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine kupitia hewa anapokohoa, kupiga chafya au kuongea.

Dalili za Kifua Kikuu

Dalili za kifua kikuu huanza polepole na huweza kuchukua wiki au miezi kabla ya kujitokeza kikamilifu. Dalili kuu ni pamoja na:

• Kikohozi kinachoendelea kwa zaidi ya wiki mbili

• Kukohoa damu au makohozi yenye damu

• Maumivu ya kifua

• Kupungua uzito bila sababu ya msingi

• Kupoteza hamu ya kula

• Homa ya mara kwa mara, hasa jioni

• Kutokwa jasho jingi wakati wa usiku

• Kuchoka sana au uchovu wa kudumu

• Kupumua kwa shida au haraka

Kumbuka: Si kila kukohoa ni kifua kikuu. Vipimo sahihi vya kitaalamu huthibitisha ugonjwa huu.

Sababu Zinazosababisha Kifua Kikuu

Kifua kikuu husababishwa na bakteria wa Mycobacterium tuberculosis, lakini kuna mambo yanayochangia mtu kupata ugonjwa huu haraka zaidi, kama vile:

1. Kuwasiliana kwa karibu na mtu aliye na TB ya mapafu

2. Kushuka kwa kinga ya mwili, hasa kwa watu wenye UKIMWI

3. Lishe duni na udumavu

4. Kuvuta sigara au kuwa karibu na mvutaji

5. Kulewa kupita kiasi (pombe nyingi)

6. Kukaa kwenye mazingira yasiyo na hewa ya kutosha

7. Kufanya kazi au kuishi maeneo yenye msongamano mkubwa kama magereza

8. Kushindwa kumaliza dozi ya tiba ya TB hapo awali

Aina za Kifua Kikuu

1. Kifua Kikuu Hai (Active TB):

   • Hii ni hali ambapo mtu anaonyesha dalili na anaweza kuambukiza wengine.

2. Kifua Kikuu Tulivu (Latent TB):

   • Mtu huwa ameambukizwa lakini bakteria wamelala. Hana dalili wala haambukizi, lakini anaweza kuamka baadaye.

Vipimo vya Kuthibitisha TB

• X-ray ya kifua

• Kupima makohozi (sputum test)

• GeneXpert (kipimo cha kisasa zaidi cha kutambua TB haraka)

• Vipimo vya damu au ngozi kwa TB ya ndani (latency)

Tiba ya Kifua Kikuu

Kifua kikuu hutibika kabisa kwa kutumia dawa za TB za muda mrefu (karibu miezi 6 au zaidi). Dawa hizo ni:

1. Isoniazid

2. Rifampicin

3. Ethambutol

4. Pyrazinamide

Muhimu Kumbuka:

• Dawa hutolewa bure katika hospitali nyingi za umma.

• Ni lazima umalize dozi yote bila kuacha.

• Ukiacha dawa njiani, unaweza kupata kifua kikuu sugu (MDR-TB) ambacho ni kigumu kutibu.

Namna ya Kujikinga na Kifua Kikuu

• Epuka kukaa karibu na mtu mwenye TB ya mapafu

• Tumia barakoa au vitambaa unavyokohoa au kupiga chafya

• Weka mazingira yako katika hali ya usafi na hewa safi

• Kuimarisha kinga ya mwili kwa lishe bora na mazoezi

• Wahi hospitali mapema ukiwa na kikohozi cha muda mrefu

• Chanjo ya BCG kwa watoto huzuia baadhi ya aina kali za TB

 Maswali yaulizwayo mara kwa mara (FAQs)