Saratani ya kibofu cha mkojo ni aina ya saratani inayojitokeza kwenye kuta za kibofu – kiungo kinachohifadhi mkojo kabla ya kutoka mwilini. Hii ni aina ya saratani inayowapata zaidi wanaume kuliko wanawake, na mara nyingi huwatokea watu wa umri wa kati na wazee.
Dalili za Saratani ya Kibofu cha Mkojo
Dalili za awali zinaweza kufanana na za maambukizi ya njia ya mkojo, hivyo ni muhimu kufanyiwa vipimo sahihi:
Mkojo wenye damu (hematuria)
Hii ndiyo dalili kuu. Mkojo unaweza kuwa na rangi ya waridi, kahawia, au damu wazi kabisa.
Maumivu wakati wa kukojoa
Mgonjwa huhisi kuwashwa au kuungua wakati wa kukojoa.
Kukojoa mara kwa mara
Hata kama mkojo ni kidogo, mgonjwa huhisi haja ya kukojoa kila mara.
Kushindwa kutoa mkojo vizuri
Mkojo unaweza kutoka kwa shida au kwa kiwango kidogo sana.
Maumivu ya kiuno au tumbo la chini
Hutokea pale saratani inapokuwa imeanza kuenea.
Uchovu usioelezeka
Mgonjwa huhisi kuchoka kila mara bila sababu ya msingi.
Kupungua kwa uzito
Hii hutokea hasa saratani ikiwa imeendelea na kuenea mwilini.
Sababu na Vihatarishi vya Saratani ya Kibofu
Uvutaji wa sigara
Ni sababu kuu ya saratani ya kibofu. Kemikali kutoka tumbaku huingia kwenye damu na kuchujwa kwenye kibofu.
Kuwahi kuugua mkojo mara kwa mara au muda mrefu
Maambukizi ya muda mrefu ya njia ya mkojo huongeza hatari.
Kuwahi kufanyiwa matibabu ya mionzi kwenye nyonga
Mionzi inaweza kuharibu seli za kibofu.
Matumizi ya kemikali kazini
Watu wanaofanya kazi na kemikali kama zile za viwandani wako kwenye hatari kubwa.
Umri mkubwa
Saratani hii hujitokeza zaidi kwa watu wenye umri wa zaidi ya miaka 55.
Jinsia ya kiume
Wanaume hupatwa mara nne zaidi kuliko wanawake.
Historia ya familia
Kuwa na ndugu aliyeugua saratani ya kibofu huongeza uwezekano wa kupata ugonjwa huo.
Magonjwa sugu ya kibofu
Kama vile mawe ya kibofu au schistosomiasis (ugonjwa wa minyoo).
Aina za Saratani ya Kibofu cha Mkojo
Urothelial carcinoma (Transitional cell carcinoma)
Aina ya kawaida zaidi; hutokea kwenye seli za ndani ya kibofu.
Squamous cell carcinoma
Hutokana na kuwashwa kwa muda mrefu kwa kibofu.
Adenocarcinoma
Aina nadra inayotokana na seli zinazozalisha ute.
Vipimo vya Kugundua Saratani ya Kibofu
Uchunguzi wa mkojo (Urinalysis & urine cytology)
Cystoscopy – Kamera ndogo huingizwa kwenye urethra kufika kibofuni.
Biopsy – Kuchukua sampuli ya tishu kuchunguzwa maabara.
CT scan, MRI, au ultrasound – Kwa kuangalia ukubwa na uenezaji wa uvimbe.
Intravenous pyelogram (IVP) – Kipimo kinachotumia dawa maalum kuona kibofu kwa picha.
Tiba ya Saratani ya Kibofu
Tiba hutegemea hatua ya ugonjwa, aina ya saratani na hali ya mgonjwa kwa ujumla:
1. Upasuaji
Transurethral resection (TURBT)
Hutumika kuondoa uvimbe mdogo kwenye kibofu.
Cystectomy
Kuondoa kibofu chote ikiwa saratani imeenea.
2. Mionzi (Radiotherapy)
Hutumika peke yake au baada ya upasuaji kuua seli zilizobaki.
3. Kemikali (Chemotherapy)
Dawa kali zinatumiwa kuua seli za saratani kabla au baada ya upasuaji.
Inaweza kutolewa moja kwa moja kwenye kibofu (intravesical chemotherapy).
4. Immunotherapy
Tiba inayochochea kinga ya mwili kupambana na seli za saratani.
Mfano wa dawa ni BCG therapy inayowekwa ndani ya kibofu.
Je, Saratani ya Kibofu Inatibika?
Ndiyo, hasa ikigundulika mapema. Wagonjwa wengi walio katika hatua ya awali hupona kabisa baada ya tiba. Hata hivyo, saratani hii huweza kurudi, hivyo ufuatiliaji wa mara kwa mara ni muhimu.
Namna ya Kujikinga na Saratani ya Kibofu
Acha kuvuta sigara
Kunywa maji mengi kila siku
Jiepushe na kemikali hatari kazini (vaa vifaa kinga)
Fanya uchunguzi wa afya mara kwa mara
Tibu maambukizi ya kibofu haraka na kwa ufanisi
Maswali Yaulizwayo Mara kwa Mara (FAQs)
Je, damu kwenye mkojo kila mara ni dalili ya saratani ya kibofu?
Hapana, lakini ni dalili muhimu inayopaswa kuchunguzwa na daktari mara moja.
Saratani ya kibofu huwapata wanawake pia?
Ndiyo, japokuwa ni ya kawaida zaidi kwa wanaume, wanawake nao huweza kuipata.
Ni umri gani ambao mtu yuko kwenye hatari zaidi?
Watu wenye umri wa zaidi ya miaka 55 wako kwenye hatari kubwa.
Je, kuna chanjo ya kuzuia saratani ya kibofu?
Hapana, hakuna chanjo, lakini kujiepusha na vihatarishi kama sigara husaidia sana.
Saratani ya kibofu inaweza kurudi baada ya matibabu?
Ndiyo, ndiyo maana wagonjwa hupaswa kufanyiwa uchunguzi wa mara kwa mara baada ya tiba.
Tiba ya saratani ya kibofu huchukua muda gani?
Inategemea hatua ya saratani, aina ya tiba inayotumika na hali ya afya ya mgonjwa.
Je, upasuaji wa kuondoa kibofu unamaanisha mtu hawezi tena kutoa mkojo kawaida?
Baada ya kuondoa kibofu, njia mbadala huundwa kusaidia utoaji wa mkojo, kama kutumia mfuko maalum wa nje au njia mpya ya ndani.
Je, ni kweli kemikali za viwandani husababisha saratani ya kibofu?
Ndiyo, kemikali kama benzidine na arylamines zimehusishwa na hatari ya kupata saratani hii.
Ni lini mtu anapaswa kumwona daktari kuhusu dalili za kibofu?
Haraka iwezekanavyo ukiona damu kwenye mkojo, kukojoa mara nyingi au maumivu ya kukojoa.
Je, ugonjwa huu unaweza kuzuiwa kabisa?
Ingawa hauwezi kuzuiwa kwa asilimia 100, hatari yake inaweza kupunguzwa kwa kuepuka vihatarishi kama sigara na kemikali.
