Magonjwa ya figo ni miongoni mwa matatizo makubwa ya kiafya yanayowaathiri watu wengi duniani, wakiwemo Watanzania. Figo ni viungo viwili muhimu vinavyopatikana upande wa chini wa mgongo, ambavyo kazi yake kuu ni kuchuja damu, kutoa sumu mwilini kupitia mkojo, na kudhibiti viwango vya maji na chumvi mwilini.
Ugonjwa wa figo hutokea pale ambapo figo haziwezi tena kufanya kazi hizi kwa ufanisi. Tatizo hili linaweza kuwa la ghafla (acute kidney injury) au la muda mrefu (chronic kidney disease).
Dalili za Ugonjwa wa Figo
Kupungua kwa kiasi cha mkojo
Uvimbishaji wa miguu, uso na mikono
Kuchoka kupita kiasi (fatigue)
Kupumua kwa shida
Kuwashwa mwili mzima
Kukojoa mara kwa mara hasa usiku
Mkojo kuwa na damu au kuwa na povu nyingi
Kupoteza hamu ya kula
Kichefuchefu na kutapika
Kizunguzungu na kushindwa kukazia akili
Maumivu ya mgongo au mbavu upande wa figo
Shinikizo la juu la damu (hypertension) lisilodhibitika
Ngozi kubadilika rangi kuwa ya kijivu au ya njano
Kuvimba macho asubuhi
Kupungua uzito kwa kasi bila sababu
Sababu za Ugonjwa wa Figo
Shinikizo la juu la damu
Kisukari (Diabetes Mellitus)
Magonjwa sugu ya njia ya mkojo (UTI sugu)
Matumizi mabaya ya dawa za maumivu (NSAIDs)
Uraibu wa pombe au dawa za kulevya
Maambukizi ya bakteria au virusi kwenye figo
Mawe kwenye figo (kidney stones)
Kuzaliwa na matatizo ya kimaumbile ya figo
Uzito mkubwa kupita kiasi (obesity)
Historia ya kifamilia ya ugonjwa wa figo
Tiba ya Ugonjwa wa Figo
Tiba hutegemea aina na kiwango cha tatizo. Kwa ujumla, hatua za matibabu ni pamoja na:
Kutibu chanzo cha tatizo: Kwa mfano, kudhibiti kisukari au shinikizo la damu.
Madawa ya kuzuia kuharibiwa zaidi kwa figo
Dialysis (kusafisha damu kwa mashine)
Upandikizaji wa figo (kidney transplant)
Lishe maalum ya mgonjwa wa figo (low-protein, low-sodium)
Matumizi sahihi ya dawa chini ya uangalizi wa daktari
Jinsi ya Kuzuia Ugonjwa wa Figo
Kunywa maji ya kutosha kila siku
Epuka matumizi holela ya dawa za maumivu
Fanya mazoezi mara kwa mara
Kula lishe bora isiyo na chumvi nyingi
Dhibiti shinikizo la damu na kisukari
Epuka pombe na sigara
Pima afya mara kwa mara hasa kama una historia ya familia ya magonjwa ya figo
Epuka kujizuia kukojoa kwa muda mrefu
Tibu UTI mara moja inapojitokeza
Maswali Yaulizwayo Mara kwa Mara (FAQs)
1. Je, ugonjwa wa figo unatibika?
Ndiyo, lakini hutegemea kiwango cha ugonjwa. Ugonjwa wa figo wa awali unaweza kudhibitiwa, lakini figo zilizo haribika kabisa huhitaji dialysis au kupandikizwa figo.
2. Je, ni dalili gani ya kwanza ya ugonjwa wa figo?
Dalili za awali ni pamoja na kukojoa mara kwa mara usiku, mkojo kuwa na povu nyingi au damu, na kuvimba kwa macho asubuhi.
3. Ninaweza kuishi muda gani bila figo kufanya kazi?
Bila tiba (dialysis au kupandikizwa figo), maisha huwa hatarini baada ya muda mfupi. Dialysis husaidia kuendeleza maisha kwa miaka mingi.
4. Je, watu wa kawaida wanapaswa kupima figo?
Ndiyo. Kila mtu anapaswa kupima figo angalau mara moja kwa mwaka, hasa wale walio na kisukari, shinikizo la damu au historia ya familia.
5. Je, figo inaweza kupona yenyewe?
Katika baadhi ya hali kama tatizo ni la muda mfupi, figo inaweza kupona. Lakini mara nyingi huhitaji matibabu.
6. Ni vyakula gani havifai kwa mgonjwa wa figo?
Chumvi nyingi, protini nyingi, vyakula vyenye potassium au phosphorus kwa wingi kama ndizi, viazi, na maziwa.
7. Dialysis ni nini?
Ni njia ya kusafisha damu kwa mashine pale ambapo figo zimekataa kufanya kazi.
8. Kupoteza hamu ya kula ni dalili ya figo?
Ndiyo, hasa katika hatua za mwisho za ugonjwa wa figo.
9. Mkojo wenye harufu kali unaweza kuwa ishara ya ugonjwa wa figo?
Ndiyo, hasa kama unaambatana na rangi isiyo ya kawaida au maumivu wakati wa kukojoa.
10. Je, mtoto anaweza kuzaliwa na ugonjwa wa figo?
Ndiyo, kuna baadhi ya watoto huzaliwa na matatizo ya kimaumbile ya figo.
11. Mawe kwenye figo yanaweza kusababisha ugonjwa wa figo?
Ndiyo, hasa kama husababisha maambukizi au kuzuia mkojo kutoka.
12. Kuchelewa kukojoa kuna madhara kwa figo?
Ndiyo, kujizuia kukojoa mara kwa mara huweza kuharibu kibofu na figo.
13. Je, maambukizi ya UTI husababisha ugonjwa wa figo?
Ndiyo, hasa kama hayatatibiwa mapema, yanaweza kufika hadi figo (pyelonephritis).
14. Je, mtu anaweza kuishi na figo moja?
Ndiyo, watu wengi huishi maisha marefu na yenye afya na figo moja.
15. Kuvimba kwa miguu ni dalili ya figo?
Ndiyo, hasa kama figo haziwezi kutoa maji yote mwilini.
16. Je, dawa za mitishamba zinaweza kutibu figo?
Baadhi ya dawa za asili zinaweza kusaidia, lakini ni muhimu kushauriana na daktari kabla ya kutumia.
17. Kwa nini figo hushindwa kufanya kazi?
Sababu kuu ni kisukari, shinikizo la damu, maambukizi, au dawa za sumu kwa figo.
18. Ni vipimo gani hufanyika kupima afya ya figo?
Kipimo cha creatinine, urea, GFR na urinalysis ni miongoni mwa vipimo muhimu.
19. Je, ugonjwa wa figo unaweza kurithiwa?
Ndiyo, kuna magonjwa ya kurithi yanayoathiri figo kama Polycystic Kidney Disease.
20. Nifanye nini ili kulinda figo zangu?
Kunywa maji, epuka dawa kiholela, pima afya mara kwa mara, na fanya mazoezi ya mwili.
