Gono, au kwa jina la kitaalamu Gonorrhea, ni mojawapo ya magonjwa ya zinaa (STI) yanayoenea kwa kasi sana ulimwenguni. Ugonjwa huu husababishwa na bakteria aitwaye Neisseria gonorrhoeae na huathiri sehemu mbalimbali za mwili kama vile njia ya mkojo, uke, uume, shingo ya kizazi, haja kubwa, na hata koo.
Dalili za Ugonjwa wa Gono
Dalili za gono huanza kuonekana kati ya siku 2 hadi 14 baada ya mtu kuambukizwa, ingawa wengine huweza kubaki bila dalili kabisa (asymptomatic). Dalili hutofautiana kati ya wanaume na wanawake:
Kwa Wanaume:
Maumivu au hisia ya kuchoma wakati wa kukojoa
Kutokwa na usaha mzito wa njano au kijani kwenye uume
Kuvimba au kuwa na maumivu kwenye korodani
Maumivu au uvimbe kwenye puru (haja kubwa) endapo maambukizi yapo huko
Kuwashwa ndani ya uume
Kwa Wanawake:
Kutokwa na uchafu usio wa kawaida ukeni
Maumivu au kuchoma wakati wa kukojoa
Maumivu ya tumbo la chini
Maumivu wakati wa tendo la ndoa
Kutoka damu katikati ya mzunguko wa hedhi
Kuwashwa au maumivu sehemu za siri
Dalili za Gono Koo au Haja Kubwa:
Maumivu ya koo yasiyoisha
Kuwashwa au maumivu kwenye puru
Kutokwa na damu au usaha sehemu ya haja kubwa
Maumivu wakati wa kujisaidia
Sababu za Ugonjwa wa Gono
Gono huambukizwa kwa njia ya:
Kufanya ngono isiyo salama (bila kondomu) kwa njia ya uke, mdomo au haja kubwa na mtu aliyeambukizwa
Kushiriki vifaa vya ngono vilivyoambukizwa bila kuvisafisha
Mwanamke mjamzito mwenye gono anaweza kumwambukiza mtoto wakati wa kujifungua
Kushiriki nguo au taulo zilizochafuliwa na majimaji ya mtu mwenye maambukizi (hii ni nadra sana)
Madhara ya Gono Usipotibiwa
Kwa wanaume: Ulegevu wa korodani, ugumba, au kuenea kwa maambukizi hadi kwenye damu
Kwa wanawake: Ugumba, mimba nje ya kizazi, maumivu ya kudumu ya nyonga (PID)
Kwa watoto wachanga: Upofu, maambukizi ya damu au ubongo endapo watazaliwa na mama mwenye gono
Kuenea kwa VVU kutokana na michubuko ya sehemu za siri
Tiba ya Gono
Tiba ya Hospitali (Rasmi):
Gono hutibiwa kwa kutumia antibiotiki maalum zilizothibitishwa na wataalamu wa afya. Kwa sasa, dawa zinazotumika ni pamoja na:
Ceftriaxone (chanjo au sindano)
Azithromycin (vidonge)
NB: Matumizi ya dawa hizi lazima yawe kwa maelekezo ya daktari, kwani baadhi ya bakteria wa gono wameanza kuonyesha usugu dhidi ya baadhi ya antibiotiki.
Tiba ya Nyumbani:
Kunywa maji mengi
Kula vyakula vyenye vitamin C na antioxidants (machungwa, mboga za majani, nk.)
Kupumzika vya kutosha
Epuka ngono hadi upone kabisa
Tahadhari:
Usijitibu bila ushauri wa daktari
Ni lazima mwenzi wako pia atibiwe hata kama hana dalili
Njia za Kuzuia Maambukizi ya Gono
Tumia kondomu kila unapofanya ngono
Fanya uchunguzi wa mara kwa mara wa afya ya uzazi
Epuka kuwa na wapenzi wengi
Zungumza kwa uwazi na mwenzi wako kuhusu afya ya ngono
Usitumie vifaa vya ngono pamoja na wengine bila kuvisafisha
Wanawake wajawazito wafanyiwe vipimo mapema ili kuepuka kuambukiza mtoto
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
Je, gono linaweza kupona kabisa?
Ndiyo. Kwa kutumia dawa sahihi za antibiotiki kwa wakati, ugonjwa huu unaweza kupona kabisa.
Je, naweza kuambukizwa tena baada ya kupona?
Ndiyo. Kupona haimaanishi hupati tena. Unaweza kuambukizwa tena ukifanya ngono na mtu aliyeambukizwa.
Je, gono linaweza kuathiri uzazi?
Ndiyo. Gono lisipotibiwa linaweza kusababisha ugumba kwa wanaume na wanawake.
Ni dalili zipi za mwanzo za gono kwa mwanaume?
Maumivu wakati wa kukojoa na kutokwa na usaha kwenye uume.
Ni baada ya muda gani dalili hujitokeza?
Kwa kawaida ndani ya siku 2 hadi 14 baada ya kuambukizwa.
Je, dawa za kienyeji zinaweza kutibu gono?
Zinaweza kusaidia kupunguza dalili, lakini hazitibu bakteria kikamilifu. Tiba bora ni hospitali.
Nawezaje kujua kama nimeshapona gono?
Dalili kuisha ni ishara nzuri, lakini hakikisha unafanya vipimo tena ili kuthibitisha.
Je, mtoto anaweza kuambukizwa gono kutoka kwa mama?
Ndiyo. Mtoto anaweza kupata maambukizi wakati wa kuzaliwa.
